معرفی قبرستان تخت فولاد اصفهان

تخت فولاد به دلیل وسعت، کثرت مشاهیر مدفون در آن و وجود ابنیه ارزشمند تاریخی یکی از مهمترین محوطه‌های تاریخی و فرهنگی ایران محسوب می ‌شود. این گورستان به مزار بابا رکن الدین نیز معروف است. در این مقاله آس چارتر سعی دارد تا این قبرستان تاریخی را به شما معرفی کند، همراه ما باشید. برای سفر به اصفهان و بازدید از این مکان تاریخی کافی است بلیط چارتر را از سایت آس چارتر تهیه نمایید.

تاریخچه تخت فولاد اصفهان

از آنجایی که مزاری منسوب شده به یوشع نبی در گورستان تخت فولاد در تکیه لسان الارض واقع شده است، گفته می شود که قدمت این تخت فولاد به دوران قبل از اسلام بازمی گردد. تا چند دهه اخیر حصاری دیوار گونه به دور تخت فولاد بوده است که طبق پژوهش های به دست آمده به سبک دیلمی ساخته شده بود. در قرون 7 تا 10 هجری قمری این مکان برای عبادت و ریاضت بوده است که در نتیجه آن عارفانی همچون بابارکن الدین و بابافولاد رشد می کنند. اکنون آرامگاه بابارکن الدین همواره در جاییست که در گذشته عبادتگاه او بوده است. تا عصر حکومت صفویان مردم عادت داشتند که اموات خود را در محله خودشان دفن کنند و از این رو تا آن زمان نمی توان تخت فولاد را قبرستان کلی شهر نام برد و دقیقا در دوره صفویان بود که به دلیل گسترش شهر تکیه های زیادی در تخت فولاد به وجود آمد و به بزرگترین گورستان اصفهان مبدل گردید.

دوره رونق تخت فولاد

دوره رونق بسیار تخت فولاد به زمان حکومت شاه عباس دوم بازمی گردد، آنچنانکه در آن مهمانسرا، تکیه ها  و باغ هایی به وجود آمد. از کارهای جالب شاه عباس دوم، ایجاد دو یخچال بزرگ برای آب خنک دادن به زیارت کنندگان بوده است. با پایان صفویه و حمله افغان ها تخت فولاد تا حد بسیار زیادی آسیب دید و پس از آن تنها در دوره هایی از حکومت قاجاریان باز هم به آن رسیدگی شد. در این محدوده یک مسجد و آب انبار به نام رکن الملک وجود دارد که به همت سلیمان خان رکن الملک نایب الحکومه اصفهان در زمان حاکمیت ظل السلطان (که در این دوره بناهای بسیاری آسیب دیدند) ساخته شده است. در عصر حاضر خیابان فیض احداث شد و باغ های کنار آن زمین کشاورزی شدند و نکته اینجاست که  به علت زیاد شدن جمعیت اصفهان  و گسترش شهر نشینی، از حوالی سال 1335 به بعد زمین های کشاورزی و هر آنچه از باغ های دوره صفویه باقی مانده بود خراب و به جای آن محله های مسکونی ایجاد شدند. آنچه که پس از آن اتفاق افتاد ایجاد مقبره های شخصی تا سال 1363 هجری شمسی بوده است، ولی از آن پس دیگر اجازه دفن اموات در این بخش داده نشد و در نتیجه در سال 1373 هجری شمسی تخت فولاد به عنوان یک اثر ملی ثبت گردید. آس چارتر بهترین مرجع ارائه دهنده بلیط هواپیما ارزان عسلویه اصفهان در مشهد می باشد.

عرفا و عالمان دفن شده در تخت فولاد اصفهان

خاک تخت فولاد به یمن عالمانی که در آن دفن شده اند خاکی مقدس به شمار می آید و انسان ها در طول تاریخ به برکات آن بی توجه نبوده اند. از جمله عارفان و علمایی که در این مکان دفن شده اند می توان به بابارکن الدین، آقا جمال الدین خوانساری، بهاءالدین محمد اصفهانی معروف به فاضل هندی، محمد حسین عنقا ملقب به ملک الشعراء، حاج میرزا آقا امامی مینیاتوریست و بسیاری از افراد برجسته دیگر که هرکدام اهمیتی زیاد به این گورستان بخشیده اند.

تکیه‌ های قبرستان تخت فولاد

تکیه در اصطلاح به محلی جهت برپایی مراسم سوگواری و عزاداری عالمان دینی و بزرگان وقت و همچنین محل دفن و مقبره‌ آن‌ها گفته می‌شد. محل سکونت، عبادت و ریاضت درویشان (تکیه‌ درویشی) نیز از دیگر معانی تکیه به شمار می ‌آمد که پس از فوت ایشان، در همان محل به خاک سپرده می‌ شدند. طبق اظهارات مورخان، ساخت تکیه‌ها با کاربری خانقاهی در قرن هشتم هجری قمری و در اصفهان شروع شد و علاوه بر محل دفن عارفان، عالمان دینی و فقهای اصفهان، محل سکونت اهل تصوف و درویشان فقیر نیز بوده‌اند. شاید بتوان حضور حجره‌های متعدد در پیرامون صحن تکیه را دلیل این ادعا بیان کرد. برخی از کارشناسان تاریخی و مورخان معتقدند تعدادی از تکیه‌های موجود در تخت فولاد اصفهان از ابتدا محل عزلت نشینی عالمان دینی یا مکان تدریس و آموزش علم آن‌ها بوده است و پس از فوت ایشان، آن محل را به‌عنوان مقبره‌ تغییر کاربری داده‌اند.
از جمله تکیه‌هایی که در زمان حکومت فرمانروایان صفوی در تخت فولاد اصفهان احداث شده است می ‌توان به تکیه‌های لسان‌الارض، بابا رکن‌الدین، بابا فولاد، میرفندرسکی، میرزارفیعا، خوانساری، آقارضی، خاتون‌‌آبادی، فاضل سراب و فاصلان اشاره کرد. از بین تکایای مذکور، تکیه‌ فاضلان مجددا ساخته شده است. همچنین در تکیه‌ بابا فولاد نیز فقط سنگ قبرها برجای مانده‌اند. مابقی تکیه‌های این دوران، مورد تفحص و کاوش قرار گرفته ‌اند. با تهیه بلیط هواپیما مشهد اصفهان از سایت آس چارتر از مزایای و تخفیفات ویژه ای برخوردار شوید.

معماری تکیه های قبرستان تخت فولاد اصفهان

از لحاظ معماری صورت گرفته در تکیه‌های تخت فولاد اصفهان چند نکته کاملا مشهود است که به بیان برخی از آن‌ها می ‌پردازیم. در تمامی ورودی‌ها سردر، هشتی، دالان یا پیش‌ فضای ورود تعبیه و ساخته شده است. تکیه‌ها از صحن، حجره‌هایی در اطراف و ایوان‌هایی در پیرامون خود برخوردار بودند. تکیه‌ها دارای بقعه‌ اصلی (محل دفن بزرگان و عالمان زمان) بودند. اکثر بقعه‌های دوران صفویه، به‌جز تکیه‌ میر (این تکیه بدون مقبره است) از خصوصیات و نکات معماری یکسان و مشابهی برخوردارند. در دوران قاجار تکیه‌ سازی از رونق و پیشرفت بیشتری نسبت به دوران ماقبل خود برخوردار شدند. تعداد تکیه‌های احداث شده در تخت فولاد در این دوره که شامل 20 تکیه می‌ شود، مشهود است. در دوران قاجاریه، نقشه‌ اکثر مقبره‌ها به ‌صورت هشت ‌ضلعی منتظم طراحی شده است.

مسیر دسترسی به قبرستان تخت فولاد اصفهان

قبرستان تخت فولاد از سمت غرب به خیابان مصلی، از بخش جنول به خیابان سعادت آباد، از سمت شرق به خیابان های سجاد و بهار و جهت سمال به خیابان میر منتهی می شود.