آشنایی با مدل های مختلف عود

بررسی تاریخچه ای از پیدایش عود

کمتر کسی را می توان یافت که از بوی خوش سوزاندن عود باخبر نباشد. اصل عود به صورت تکه چوبی بریده شده از درخت خاصی بدست می آمده است و با آتش زدن آن دودی همراه با بوی خوش بلند می‌ شده است. در گذشته این ماده از چوب خم، علف خرد یا پودر شده تهیه شده یا به صورت مایع از صمغ و روغن گیاهان بدست می آمده است.
چوب صندل، شاخه ماسالا، چوب خیزران، پوست درخت، دانه ها، ریشه و برخی انواع گل در تولید  سنتی این محصول به کار می رفته است.
از دوران باستان، سوزاندن گیاهان و مواد معطر مانند اسپند، کندر، عود و عنبر در میان جوامع انسانی رایج بوده است. بخشی از این امر به اعتقادات مذهبی و بخشی دیگر به طب سنتی بازمیگشت. مصریان باستان برای دور کردن ارواح خبیثه به سوزاندن کندر می پرداختند. یونانی ها در اوایل قرن هشتم قبل از میلاد مسیح از عود برای خوشبو کردن هوا استفاده می کردند. چینی ها و هندی ها هم با دود گیاهان معطر آشنا بودند و این امر در ایران هم رواج داشته است. در بزم های شاهانه هخامنشیان سوازندن عنبر و داربوی یا همان عود مرسوم بوده است و عودسوز (جاعودی) به عنوان اسباب مجالس ملوکانه شناخته شده است.

در برخی منابع کهن، عدن تا سرندیب و در بعضی دیگر بلاد هند و چین و عربستان را به عنوان خاستگاه عود می شناسند. در اوستا از عود به عنوان یکی از گیاهان تطهیرکننده نام برده شده است و زرتشتیان به سوزاندن گیاهانی چون عود، لبان، چوب انار و صندل می پرداخته اند.
طبق تعدادی از مدارک در دسترس، اولین بار در زمان شاپور فرزند اردشیر ساسانی کشت گسترده این گیاه در ایران ثبت شده است.
بعدها حتی بعد از دوران اسلامی، همچنان سوزاندن عود و عنبر در سنت های ایرانی باقی ماند. در سده 17 میلادی، اروپاییانی که در دربار صفوی پذیرفته می شدند به عودسوزهای متعدد و گرانبهای مجالس پذیرایی سلطنتی اشاره کرده اند که محیط را عطرآگین می کرده اند.
طب سنتی طبیعت گرم و خشک عود را برای افراد سردمزاج و بلغمی ها مفید می داند. ابن سینا آن را قوت دهنده معده و تقویت کننده مغز و حواس می داند و از فواید آن برای کبد بسیار گفته است.
در میان عامه مردم نیز استفاده از عود مرسوم بوده است. مردم میناب قبل از فرارسیدن سال نو با ترکیب خوشبویی موسوم به گِشته که شامل عود، عنبر، مشک، بنت سودان و شکر می شد به معطر کردن البسه و اتاق ها می پرداختند. سفره نوروز کهن همواره شامل عود نیز بوده است که در بسیاری از خانه ها با اسپند همراه بود. مردمان کرد برای برخی اعیاد خود به سوزاندن عنبر و بخور و عود می پردازند و در بندرعباس و جزیره قشم، دود کردن و گرداندن انواع بخور عود و کندر در شروع مراسم زار هنوز مرسوم است.
آنچه از این مدارک بدست می آید، عود را به عنوان یکی از قدیمی ترین گیاهان معطر مورد استفاده در محیط زندگی باستان اثبات می نماید. اما برخلاف بسیاری از مواد معطر دیگر، این ترکیب خوشبو توانسته است جایی هم برای خود در دوران مدرن باز کند.

استفاده از عود در دوران مدرن

امروزه عود به دو صورت طبیعی و مصنوعی در دسترس قرار دارد و به لطف استفاده در مراسم های مذهبی و آیینی در سطح جهان، همچنان اهمیت خود را حفظ کرده است. رایحه درمانی یکی از رشته های پزشکی است که از عود به عنوان یکی از مواد مورد استفاده برای بهبود اعصاب و روان بهره می برد. بسیاری از روش های مدیتیشن با به کار بردن عود قادرند آرامش بیشتری به افراد هدیه کنند. افرادی که به طب سنتی اعتقاد دارند، از این ماده به عنوان تقویت کننده و آرامش بخش استفاده می کنند.

باید دقت داشته باشید که در سالیان اخیر به علت گران تمام شدن هزینه تأمین مواد اولیه عود از منابع طبیعی، بسیاری از تولیدکنندگان آن به سراغ استفاده از اسانس های شیمیایی رفته اند. این اسانس ها که اغلب بیش از فایده، ضرر دارند و باعث پراکنده شدن سرب در هوا می شوند. لذا شناخت ویژگی ها و انواع این ماده دارای اهمیت خاصی است.

آشنایی با انواع عود

عودها به دو طریق دسته بندی می شوند: مواد تشکیل دهنده و چگونگی ساخت.
از نظر مواد تشکیل دهنده، انواع طبیعی و شیمیایی در دسترس هستند. نوع طبیعی همانی است که از دوران باستان در دسترس بوده است و شامل صمغ، کندر و چوب های خوشبو مانند صندل و خیزران بوده است. اغلب از برخی گیاهان دارویی نیز استفاده می شد که با یا بدون فرآوری به مخلوط افزوده می شدند، مانند گل نرگس، مرزنجوش، لیمو، بابونه، اسطوخودوس، نعناع، زنبق، یاس کبود و مشک. عود طبیعی یا آن طور که بیشتر شناخته می شود.

 عود دست ساز، امروزه به محصولی نایاب تبدیل شده است و به کارگیری مواد شیمیایی برای گسترش بیشتر و سریعتر رایحه، کنترل میزان دود و تنظیم کننده های سرعت سوختن به خاطر هزینه کمتر آنها رواج یافته است. این عودهای اسانس دار فرآوری شده اند و به وفور در بازار مشاهده می شوند.
رایج ترین نوع عود از نظر ساخت، عودهای شاخه ای است که از خمیر کرن ماده معطر و آغشته کردن چوب به آن درست می شوند.

بررسی مزایا و معایب سوزاندن عود

از گذشته های دور خواص عود برای انسان شناخته شده بوده است. باید توجه داشته باشید که بسته به طبع عود، خواص درمانی و نوع استفاده آن متفاوت خواهد بود. رایحه درمانی شاخه تعریف شده ای از طب سنتی است که به این امر می پردازد. برای مثال عود اسطوخودوس به درمان اختلالات خواب کمک کرده و عود گل نرگس برای تقویت ریه به کار می رود. به جز خاصیت خوشبوکنندگی هوا و ایجاد نشاط و فرح ناشی از آن، خاصیت های متعدد دیگری نیز برای این محصول ذکر شده است که مهمترین آنها عبارتند از:
•    جلوگیری از بیماری های ویروسی
•    تقویت اعضای داخلی مانند ریه، کبد و معده
•    بهبود هوشیاری و افزایش تمرکز
•    آرامش بخشی
•    ضدعفونی کننده هوا
اما این مزایا به این معنا نیست که استفاده از عود بی ضرر است. این ماده در مقادیر بالا باعث مسمومیت شده و قرارگیری مداوم در معرض دود آن برای کودکان می تواند زمینه ساز آسم و بیماری های تنفسی گردد. در کنار این امر، تولیدکنندگان عودهای بی کیفیت و شیمیایی اغلب برای افزایش وزن محصول خود به آن سرب می افزایند که طی فرایند سوختن وارد هوا شده و نه تنها خاصیت ضدعفونی کننده عود را از بین می برد، بلکه به یک عامل مسموم کننده هم بدل می شود. بنابراین بهتر است حتی الامکان از عودهای طبیعی و شناخته شده استفاده کنید. برای شناخت عود طبیعی از عود شیمیایی، به بوی آن توجه کنید.
هرچه میزان مواد شیمیایی داخل محصول بیشتر باشد، بوی آنها تندتر است و پس از روشن کردن به سرعت محیط را در بر می گیرد.

جمع بندی

عود یکی از مواد خوشبوکننده کهن است که از دیرباز برای مصارف گوناگون در محیط داخلی به کار می رفته است. این محصول که امروزه هم در دسترس علاقمندان قرار دارد، علاوه بر بوی خوش در رایحه درمانی و تصفیه هوا نیز کاربرد دارد. اما باید توجه داشت که نمونه های شیمیایی آن به دلیل منتشر کردن سرب در هوا خواص مسموم کننده داشته و نباید به مقدار بالا و به طور همزمان در فضای کوچک روشن شوند. با  خرید عود های طبیعی و درجه یک می توانید از خواص منحصر به فرد این محصول استفاده کرده و تجربه ای دلچسب برای خود بسازید.
منبع : برف پاییزه