کنترل و پیشگیری دیابت در حیوانات خانگی

دیابت و انواع آن

هشتمین علت مرگ و میر در دنیا دیابت است. بنا به گزارش سازمان بهداشت جهانی (WHO) در سال 2012 حدود یک و نیم میلیون انسان جان خود را به خاطر دیابت از دست داده اند. حیوانات هم مانند انسان ها امکان ابتلا به دیابت را دارند. سلول ها از گلوکز (قند ساده) برای سوخت و سازشان استفاده می کنند.
گلوکز قند معمولی مصرفی سلول هاست که مقدار آن در جریان خون همیشه باید در محدوده خاصی باشد تا سلول ها دچار فقر انرژی نشوند. اما گاهی به علت برخی اختلافات، عمل تنظیم قند خون دچار مشکل می شود.
دیابت در حیوانات همانند انسان ها به دو نوع تقسیم می شود:
•    دیابت شیرین که قند در ادرار دفع می شود و سلول ها دچار کمبود انرژی می شوند.
•    دیابت بی مزه که با وجود قند در خون، سلول ها نمی توانند از آن استفاده کنند.

1 - عدم تولید انسولین  2- نوع خاصی از بیماری های خود ایمنی 3 - آسیب دراز مدت پانکراس هر سه از عوامل معمول ایجاد دیابت در حیوانات خانگی هستند. در این بیماری سلول ها به دلیلی نمی توانند از قند خون استفاده کنند و متعاقب آن از با کمبود انژی مواجه می شوند. بدن در جواب کمبود انرژی شروع به پاسخگویی از طرق دیگر، از جمله تجزیه چربی ها بذای دریافت انرژی می کند که منجر به لاغر شدن حیوان می شود.
احتمال ابتلا به دیابت در سگ های 4 تا 14 سال تقریباً  دو برابر بیشتر از سایرین است. ولی در گربه ها این حساسیت سنی کمتر وجود دارد. اینگونه توصیه می شود که دیابت در سگ های ماده و گربه های نر شایع تر است. حساسیت نژادی در نژادهای داشهوند، بیگل، پودال های مینیاتوری و برخی از تریرها مشاهده شده است. بنابرین اگر یکی از این نژادها را در خانه دارید، از دامپزشک خود بخواهید که تست دیابت برایش انجام دهد.

 

تشخیص اولیه دیابت در حیوانات خانگی

علایم اولیه دیابت شامل: پرنوشی، پرادراری، کاهش وزن در اغلب موارد شب ادراری و گاهی کدورت ناگهانی در قرنیه مشاهده می شود. از سایر علایم می توان به این موارد اشاره کرد: افزایش تعداد حرکات تنفسی، استفراغ و استشمام بوی استون از هوای تنفسی حیوان. علاوه بر آن در حیوانات مبتلا اغلب عفونت های دستگاه ادراری نیز دیده می شود و آنها بیشتر مستعد به پرکاری تیروئید هستند.

پیشگیری از دیابت در حیوانات خانگی

اولین راه پیشگیری که هنوز هم در دست مطالعه است، عقیم سازیست. چرخه جنسی، نوسانات هورمونی ایجاد می کند و فعالیت هورمونی به طور غیرمستقیم و مستقیم به هم وابسته اند و می توانند باعث بروز دیابت شوند. در نتیجه عقیم سازی خطر ابتلا به دیابت را کاهش می دهد. عقیم سازی گربه های نر و سگ های ماده از اهمیت بیشتری برخوردار است. استفاده از غذاهای رژیمی که در پت شاپ به فروش می رسد نیز به شما کمک می کند.
دومین راه پیشگیری کنترل تغذیه است. یعنی حتماً از غذاهای باکیفیت استفاده شود؛ غذاهایی که از برندهای معتبر تهیه شده اند که چربی های آن متناسب با نیاز هر نژاد، سن و جثه درنظر گرفته شده باشد.
میوه ها و سبزیجات را حتماً در برنامه غذایی آنها قرار دهید. مصرف مقدار فیبر کافی (هویج، کاهو، خیار) و کربوهیدرات های کمپلکس شده (برنج، سیب زمینی و سایر غلات) در وعده های غذایی می تواندبه تنظیم قند خون حیوان خانگی کمک کند؛ ولی به خاطر داشته باشید در تمام موارد تغذیه ای، مخصوصاً تغییر غذای اصلی و اضافه و یا کم کردن ماده غذایی خاص، با دکتر دامپزشک مشورت کنید.
سومین راه پیشگیری از دیابت، فعالیت بدنی و همیشگی حیوان خانگی است. حداقل روزی یکبار او را به پیاده روی ببرید. روزانه 30 دقیقه دویدن یا 1 ساعت پیاده روی آهسته به کنترل دیابت کمک می کند.
چهارمین راه که هم پیشگیری کننده و هم اطلاع دهنده است، چکاپ تست دیابت هر 3 ماه یکبار و آزمایش خون بیوشیمیایی هر 6 ماه یکبار است. با بررسی فاکتورهای مختلف خونی و چکاپ بالینی، دامپزشک می تواند شما را از بروز دیابت، سایر بیماری ها و سندرم هایی که نشانه هایی در آزمایش دارند مطلع سازد تا نسبت به درمان زودهنگام آنها اقدام شود.
خوشبختانه امروزه در کشور ما، دستگاه های تخصصی تست دیابت حیوانات خانگی در اختیار کلینیک های دامپزشکی قرار دارند که می توانند با تشخیص زودهنگام بیماری، از وخامت اوضاع جلوگیری کنند. در صورت بروز حتی دو عامل از بیماری دیابت که در این مقاله به آن اشاره شد، لازم است به دکتر دامپزشک مراجعه کنید.

علل بروز بیماری دیابت در حیوانات خانگی

یکی از مهم ترین علت های مستقیم دیابت، تغذیه نامناسب است. غذای خشک گربه و غذای خشک سگ که مناسب حیوانات دیابتی تهیه شده باشند، در جلوگیری از بروز بیماری بسیار موثر است. استفاده از مواد خوراکی ممنوعه برای حیوانات مثلاً خوراکی های حاوی قند بالا مخصوصاً گلوکز منجر به افزایش قند خون و به دنبال آن دیابت می شود. اگرچه شایع ترین عامل بروز دیابت تغذیه است، اما ژنتیک هم می تواند عامل مهمی در بروز این بیماری باشد. جالب اینکه حتی در این مورد هم با تغذیه مناسب می توانتا حدودی دیابت را کنترل کرد.تومورهای هیپوفیز و پانکراس از دیگر علل مستقیم ایجاد دیابت هستند که در سنین بالا رخ می دهد.
علاوه بر علل مستقیم که اغلب موجب دیابت می شوند، برخی از عوامل هم به طور غیرمستقیم باعث ایجاد دیابت می شوند. از این دست می توان از استفاده طولانی مدت یا بی رویه از داروهای کورتیکواستروئیدی و استروژن، ابتلا به انگل یا آماس ها اشاره کرد.

درمان دیابت

درمان های مدیریتی برای دیابت، درمان های طولانی مدت هستند که بسته به نوع و علت دیابت از تزریق انسولین 5 تا تزریق وازوپرسین 6 (هورمون منقبض کننده عروق) تا قطره های درمانی که داخل ملتحمه چشم ریخته می شود می تواند متفاوت باشد و حتماً باید زیر نظر دامپزشک استفاده شوند.
تمامی حیوانات خانگی در طول عمر خود باید چکاپ دیابت را انجام دهند. زیرا، ممکن است در سنین بالاتر به طور ناگهانی این بیماری بروز کند. جمله پایانی؛ اگر دیابت درمان نشود پیشرفت می کند و می تواند باعث کاهش کیفیت زندگی حیوان خانگی و حتی منجر به مرگ او شود.