یکی از دغدغههای اصلی مردم هنگام خرید و فروش و یا رهن و اجاره ملک، مقدار مبلغ کمیسیونی است که باید توسط هر طرف معامله به بنگاه مشاور املاک پرداخت شود. این مبلغ به دلیل خدماتی که بنگاهها ارائه میکنند، پرداخت میشود و بسته به ارزش خرید و فروش، مقدار ثابتی نیست و در نوسان است و کم و زیاد خواهد شد.
طبق اعلام رییس اتحادیه مشاورین املاک استان تهران، با تصمیم کمیسیون تشخیص اتاق اصناف، نرخ کمیسیون در سال ۹۹ نسبت به سال گذشته تغییری نکرده و به همان مقدار قبل خواهد بود. افراد میتوانند با مشاهده تخلف و در صورت گرفتن مبلغی بیش از حق کمیسیون، به اتحادیه مشاورین املاک مراجعه نموده و شکایت کنند. در صورت احراز تخلف، مبلغ اضافی از بنگاه مربوطه اخذ و به فرد شاکی بازپرداخت خواهد شد و نیز مبلغی معادل چهار برابر مقدار تخلف، برای بنگاه مورد نظر جریمه در بر خواهد داشت.
در معاملات ملکی، چندین نوع قرارداد وجود دارد که هر شیوه نحوه محاسبه مخصوص به خود را دارا است. در ادامه برای محاسبه کمیسیون املاک سال 99، هر کدام از گونههای قرارداد ملک را بررسی خواهیم کرد. برای محاسبه کمیسیون املاک سال 99، قراردادهای ملکی به چند بخش تقسیم میشوند که عبارتند از:
- حق کمیسیون رهن کامل املاک
- حق کمیسیون رهن و اجاره املاک
- حق کمیسیون خرید و فروش املاک
- حق کمیسیون مشارکت در ساخت
- حق کمیسیون معاوضه ملک
- حق کمیسیون مشاوران املاک در صورت فسخ قرارداد
نرخ تبدیل رهن به اجاره اینگونه انجام میشود که هر یک میلیون معادل ۳۰ هزار تومان در نظر گرفته میشود. با دانستن این موضوع حق کمیسیون رهن کامل به این شکل به دست میآید که هر طرف معامله باید مبلغی معادل یک چهارم اجاره دریافتی را به مشاور املاک پرداخت کنند. یعنی مبلغ رهن کامل باید ابتدا به اجاره تبدیل و سپس تقسیم بر ۴ شده و مبلغ به دست آمده باید به ۹ درصد مالیات نیز اضافه شود تا سهم نهایی بنگاه مشخص شود. این مبلغ نهایی را باید هر طرف معامله جداگانه پرداخت کنند.
به طور مثال کمیسیون ملکی که ۱۰۰ میلیون تومان رهن کاملش است به این شکل به دست میآید که پس از تبدیل رهن به اجاره مبلغ ۳ میلیون تومان به دست میآید که یک چهارمش میشود ۷۵۰ هزار تومان. به علاوه ۹ درصد مالیات ۸۱۷ تومان سهم هر طرف معامله است که باید به بنگاه پرداخت شود.
با توجه به توضیحات بند قبلی و نرخ ثابت تبدیل رهن به اجاره، فرمول محاسبه حق کمیسیون رهن و اجاره املاک مشابه با کمیسیون رهن کامل است. بدین شکل که مبلغ رهن باید ابتدا به اجاره تبدیل شده و سپس با مبلغ اجاره ماهیانه جمع شود. در نهایت یک چهارم مقدار آن به اضافه ۹ درصد مالیات، به عنوان سهم هر طرف معامله مشخص میشود.
اگر پول پیش خانهای ۱۰۰ میلیون تومان و اجاره آن ماهیانه یک میلیون تومان باشد، حق کمیسیون آن بدین صورت است که با تبدیل مبلغ رهن ۱۰۰ میلیون، مبلغ ۳ میلیون به دست میآید که با جمع با مبلغ ۱ میلیون ماهیانه، عدد ۴ میلیون محاسبه میشود. یک چهارم آن میشود یک میلیون که اگر آن را با ۹ درصد مالیات جمع کنیم مبلغ نهایی معادل یک میلیون و نود هزار تومان خواهد شد. این مبلغ سهم هر طرف معامله است و باید به مشاور املاک پرداخت شود.
در معاملاتی که خرید و فروش ملک صورت میگیرد، مقدار کمیسیون با مقدار اجاره متفاوت خواهد بود. به شکلی که تا مبلغ ۵۰۰ میلیون تومان، هر طرف ملزم به پرداخت ۰.۵ درصد از مبلغ کل خواهند بود و برای معاملات بالای ۵۰۰ میلیون تومان به ازای مبلغ مازاد بر ۵۰۰ میلیون تومان، ۰.۲۵ درصد نیز به سهم هر طرف معامله افزوده خواهد شد. در تمام حالتها باید ۹ درصد مالیات را نیز محاسبه نمود.
یعنی اگر ملکی با مبلغ ۸۰۰ میلیون تومان معامله شود، سهم از طرف معامله نیم درصد از ۵۰۰ میلیون که ۲ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان + ۰.۲۵ در از ۳۰۰ میلیون باقی مانده که معادل ۷۵۰ هزار تومان + ۹ درصد مالیات که معادل ۳ میلیون و ۵۴۲ هزار تومان خواهد شد که باید آن را به بنگاه معاملات ملکی پرداخت کنند.
یکی از قراردادهایی که چند سالی هست متدوال شده، قراردادهای مشارکت در ساخت هستند. این قراردادها مابین مالک زمین و یک سرمایه گزار و پیمانکار بسته میشود تا خانههای قدیمی و یا زمینهای خالی تبدیل به خانههای نو شوند.
بنا بر بخشنامههای صادرشده توسط مراجع ذیصلاح و همچنین تایید اتحادیه مشاوران املاک، بنگاههای املاک از بستن قرارداد مشارکت منع شدهاند و برای بستن این نوع قراردادها باید به دفاتراسناد رسمی مراجعه نموده و قرارداد آنجا تنظیم شود.
اما برای بنگاههای که نقش واسطه را برای چنین قراردادهایی ایفا کنند، برای حق کمیسیون قانونی توسط اتحادیه وضع نشده است. اما متدوالترین روش برای تعیین نرخ کمیسیون، یک درصد از مبلغ، ضرب در متراژ زیربنای مفید ساختمان در قیمت روز آپارتمان آن منطقه است.
برای محاسبه حق کمیسیون معاوضه ملک نیز توسط اتحادیه قاونی وضع نشده است و حق کمیسیون این قسم از قراردادها به صورت توافقی و عرفی محاسبه میگردد. در برخی مناطق کشور قرارداد معاوضه به صورت دو قرارداد جداگانه محاسبه شده و بسته به قیمتگذاری رو ملکها کمیسیون به صورت دو کمیسیون قرارداد خرید و فروش محاسبه میشود. مثلا اگر یک ملک ۳۰۰ میلیونی را با یک ملک ۲۰۰ میلیونی معاوضه کنند و ۱۰۰ میلیون تومان جا به جا شود، کمیسیون این قرارداد معادل کمیسیون یک قرارداد خرید ۵۰۰ میلیون تومانی خواهد بود.
در دیگر شکل کمیسیون معاوضه ملک، ملک گرانتر مبنا قرار گرفته و قیمت پیشنهادی روی آن ملک، به عنوان مبنای یک قرارداد خرید در نظر گرفته میشود. در مثال بالا در این حالت، کمیسیون برابر کمیسیون یک قرارداد خرید ۳۰۰ میلیونی خواهد بود.
محاسبه حق کمیسیون مشاوران املاک در صورت فسخ قرارداد
اگر بنا به هر دلیلی قراردادی که در بنگاه بسته شده، فسخ شود و مشاور املاک باعث فسخ قرارداد نشده باشد، هر دو طرف معامله باید حق کمیسیون مشاور را طبق بندهای پیشین، تمام و کمال بپردازند و فسخ قرارداد دلیلی بر نپرداختن حق کمیسیون نخواهد بود.
طبق مصوبه کمیسیون تلفیق مجلس شورای اسلامی برای بودجه سال ۹۹، حداقل حق الزحمه کارگان باید ۲.۸ میلیون تومان میشد که پس از کش و قوسهای فراوان، مبلغ ۲ میلیون و ۶۱۱ هزار و ۲۷۰ تومان تعیین شد. در زیر جدول حقوق و نحوه محاسبه آن را مشاهده میکنید.