ترجمه انگلیسی مدرک در همه کشورهای غیر انگلیسی جواب می‌دهد؟

کسی که هم‌زمان برای آلمان، هلند و ایتالیا پرونده می‌فرستد، معمولا یک بار همه‌ی مدارکش را به یک دفتر ترجمه سپرده و یک ست کامل تحویل گرفته است؛ خدمات دارالترجمه انگلیسی ترجمه‌ی رسمی مدارک هویتی و تحصیلی را به انگلیسی انجام می‌دهد و همین ست انگلیسی است که حالا سوال هزینه‌ای را می‌سازد: برای هر سه مقصد کافی است یا باید دو بار دیگر هم سفارش داد؟

سوال منطقی است، چون زبان رسمی هیچ‌کدام از این سه کشور انگلیسی نیست و در عین حال انگلیسی زبان واسط بسیاری از پرونده‌های بین‌المللی است. پاسخ کوتاه این است که این سوال یک جواب واحد ندارد و بسته به مقصد فرق می‌کند.

چیزی که واقعا تعیین‌کننده است

آنچه سرنوشت یک ترجمه را مشخص می‌کند، زبان رسمی کشور مقصد نیست؛ الزام زبانی همان نهادی است که قرار است مدرک را دریافت و بررسی کند. دارالترجمه ترجمه را تولید و تایید می‌کند، اما تصمیم درباره‌ی پذیرش آن جای دیگری گرفته می‌شود.

این تفکیک عملا یعنی کیفیت ترجمه و اعتبار مهر مترجم، هرچقدر هم بالا باشد، جای الزام زبانی را پر نمی‌کند. اگر نهاد گیرنده مدرک را فقط به زبان خودش بپذیرد، یک ترجمه‌ی انگلیسی درست و بی‌ایراد هم به کار نمی‌آید؛ و برعکس، اگر همان نهاد انگلیسی را بپذیرد، اضافه‌کردن ترجمه به زبان محلی چیزی به پرونده اضافه نمی‌کند.

نکته‌ی دوم این است که «کشور مقصد» واحد درستی برای تصمیم‌گیری نیست. در یک کشور واحد ممکن است دانشگاه، اداره‌ی ثبت احوال، کارفرما و نمایندگی کنسولی هرکدام رویه‌ی زبانی متفاوتی داشته باشند. بنابراین دو نفر که هر دو برای یک کشور اقدام می‌کنند، بسته به اینکه مدرکشان دست چه نهادی می‌رسد، ممکن است به دو پاسخ متفاوت برسند.

نتیجه‌ی این دو مقدمه یک چارچوب ساده است: پاسخ به سوال کفایت ترجمه انگلیسی، تابع «گیرنده»ی مدرک است، نه تابع زبان کشور و نه تابع خود ترجمه. هر ادعایی که بگوید ترجمه انگلیسی «همه‌جا» جواب می‌دهد یا «هیچ‌جا در کشورهای غیرانگلیسی‌زبان» جواب نمی‌دهد، بیش از آنچه قابل دانستن است ادعا می‌کند.

همین سه مقصد نمونه‌ی خوبی‌اند. در آلمان، بررسی مدارک اکثر دانشگاه‌ها به‌صورت متمرکز از طریق uni-assist انجام می‌شود و این نهاد مدارک تحصیلی و ریزنمرات را هم به انگلیسی و هم به آلمانی می‌پذیرد؛ الزامی به ترجمه‌ی منحصرا آلمانی در کار نیست. در هلند، اداره‌ی مهاجرت و تابعیت (IND) ترجمه‌ی انگلیسی مدارک هویتی مانند گواهی تولد، سند ازدواج یا گواهی وضعیت تجرد را کاملا معتبر می‌داند و اجباری برای هلندی ندارد. ایتالیا اما وضعیت یکدستی ندارد و تفاوت را حتی داخل یک پرونده نشان می‌دهد: سفارت برای مدارک هویتی و آخرین مدرک تحصیلی فقط ترجمه‌ی ایتالیایی همراه با تاییدات دادگستری و امور خارجه را می‌پذیرد، در حالی که برای مدارک تحصیلی مقاطع قبل‌تر، ترجمه‌ی ایتالیایی یا انگلیسی هر دو کافی است و آن تاییدات هم لازم نیست.

وقتی مقصدها هم‌زمان‌اند، چرا یک ست کافی نیست

در حالت چندمقصدی، همان قاعده به شکل ضربدری عمل می‌کند: چون هر مقصد گیرنده‌ی جداگانه‌ای دارد، یک ست ترجمه‌ی انگلیسی می‌تواند برای یکی از پرونده‌ها کاملا کافی و برای دیگری بی‌استفاده باشد. کافی بودن، خاصیت آن ست ترجمه نیست؛ نتیجه‌ی برخورد آن ست با یک الزام مشخص است.

این یعنی صرفه‌جویی‌ای که متقاضی چندمقصدی دنبالش است، ذاتا یک احتمال است نه یک قطعیت. اگر هر سه مقصد انگلیسی را بپذیرند، یک بار سفارش کافی است. اگر یکی از آن‌ها زبان خودش را الزامی کرده باشد، همان یک مورد سفارش دوم می‌طلبد و دو مورد دیگر بدون تغییر می‌مانند. حالت میانی هم ممکن است: پذیرش انگلیسی برای بخشی از مدارک یک پرونده و الزام زبان محلی برای بخشی دیگر از همان پرونده.

خطای رایج در این وضعیت، تعمیم دادن نتیجه‌ی یک مقصد به بقیه است. اینکه مدارک برای یکی از سه کشور بدون مشکل پذیرفته شده‌اند، شاهدی درباره‌ی دو کشور دیگر به دست نمی‌دهد، چون آن دو پرونده را نهادهای دیگری بررسی می‌کنند که رویه‌شان مستقل است.

از نظر ترتیب کار هم این تفاوت اثر دارد. تصمیم درباره‌ی تعداد سفارش ترجمه، وقتی معنا پیدا می‌کند که فهرست گیرنده‌ها مشخص شده باشد؛ سفارش زودهنگام برای هر سه مقصد به زبان‌های مختلف، به همان اندازه‌ی سفارش نکردن، تصمیم در شرایط بی‌اطلاعی است. یکی از دو حالت هزینه‌ی اضافی می‌سازد و دیگری تاخیر.

چه چیزی را قبل از سفارش بعدی بپرسید

جمع‌بندی این بحث یک جمله است: تعداد سفارش ترجمه را فهرست نهادهای گیرنده تعیین می‌کند، نه تعداد کشورها. سوالی که پاسخ روشن می‌دهد این است که هر مدرک قرار است به دست چه نهادی برسد و آن نهاد چه زبانی را می‌پذیرد. تا وقتی این دو مشخص نشده، هر تصمیمی درباره‌ی کفایت یا ناکافی بودن ترجمه‌ی انگلیسی حدس است.