● مقدمه
راههای مختلفی برای بیان درك ما از زمان وجود دارد. برای قرنها مردم از حركت ماه، ساعت آفتابی، اذان، زنگ كلیسا برای تنظیم برنامه زمانی روزانه خود استفاده كردند تا اینكه در قرن دوازدهم راهبان كاتولیك ساعتهایی را برای تنظیم فعالیتهای خود ساختند.
در طول تاریخ تمدنها به زمان و ابعاد آن توجه داشتهاند و این توجه در این دوران نیز وجود دارد و عباراتی مانند «وقت طلاست» گویای این توجه است. جوامع امروزی جوامعی هستند كه در آنها تعداد ساعات كافی در طول روز وجود ندارد. فناوریهای نو محیطی فراهم آوردهاند كه تقریباً در مدت زمان كم میتوان به خیلی از اطلاعات دسترسی پیدا كرد و خیلی كارها را سریعتر و آسانتر انجام داد اما تمایل به سریعتر انجام دادن كارها و بیشتر كار انجام دادن روز به روز بیشتر میشود.
این رویكرد كه همواره با بشر همراه بوده است این احساس را برای او به وجود آورده است كه از زمان عقب میماند و نمیتواند از آن به صورت مؤثر بهره گیرد. تاریخ به ما میگوید كه مدیریت ضعیف زمان یك مسئله قدیمی است، مسئلهای است كه فناوری آن را به وجود نیاورده است و آن را نمیتواند حل كند. در شرایطی كه ابزار بیشتری برای مدیریت زمان در اختیار داریم و فرایندهای اداری، كمتر درپیچ و تاب تشریفات اداری و كاغذ بازی گم میشوند، مدیریت ضعیف زمان را كمتر میتوان مخفی كرد. مدیریت زمان موضوعی است كه همه ما، چه در زندگی شخصی و چه در زندگی حرفهای، نیاز داریم با آن روبرو شویم تا در زندگی موفق شویم.
در ادامه در مورد وجوه مختلف مدیریت زمان صحبت میكنیم. ابتدا نگاهی به اصول عمومی مدیریت زمان خواهیم داشت. توجه به این اصول كمك میكند كه درك بهتری از مفهوم مدیریت زمان داشته باشیم و پیشنهادهایی ارائه میكند كه میتوانید آنها را در حوزههای مدیریت زمان در زندگی خود به كار برید. پس از ارائه رهنمودهای عمومی، به حوزههای مدیریت زمان به صورت دقیقتر خواهیم پرداخت. ابتدا راجع به مدیریت زمان در زندگی شخصی میپردازیم و سپس مدیریت زمان را در حوزه كسب و كار مدنظر قرار میدهیم.
۲- اصول عمومی مدیریت زمان
مدیریت زمان مجموعهای از مهارتهاست كه شما را در استفاده مؤثر از زمان كمك میكنند. رهنمودهای عمومی وجود دارند كه میتوانند برای مدیریت زمان در حوزههای متفاوت مانند خانه، مدرسه و كار استفاده شوند. در این بخش، برخی از این رهنمودها را شرح میدهیم. ابتدا دلایل استفاده نكردن مردم از مدیریت زمان و مزایای حاصل از مدیریت زمان را مورد بررسی قرار میدهیم.
احتمالاً روشنترین دلیل عدم استفاده از مدیریت زمان این است كه مردم نمیدانند مدیریت زمان چیست. دلیل دوم سستی و تنبلی است؛ بعضی از مردم فاقد هدف و انگیزش لازم برای برنامهریزی مؤثر هستند. گروه سومی كه از مدیریت زمان استفاده نمیكنند آنهایی هستند كه دوست دارند تحت فشار و تنگی وقت (دقیقه نود) و شرایط بحران كار كنند.
ممكن است در شرایطی استفاده نكردن از مدیریت زمان توجیهپذیر باشد اما مزایای استفاده موفق از مدیریت زمان هر گونه دلیل یا توجیه را رد می كند. مدیریت زمان كمك میكند كه تعیین كنید كدام یك از كارهایی كه انجام میدهید مهمترین هستند. این عمل به شما این امكان را میدهد به برخی فعالیتها اولویت زیادی دهید و برخی از فعالیتها را حذف كنید. همچنین مدیریت زمان به شما كمك میكند كه از طریق حذف مزاحمتها و فعالیتهای غیرضروری، مدت زمانی كه واقعاً كار میكنید را افزایش دهید. یكی از وجوه رضایت بخش مدیریت زمان كاهش استرس در زندگی است. كاهش سطح استرس موجب بهبود سلامت روحی و جسمی میشود.
● چگونه وقت خود را میگذرانید؟
وقتی تصمیم گرفتید كه از استراتژیهای مدیریت زمان استفاده كنید، از همان زمان باید شروع كنید. اولین قدم تحلیل و بررسی روشی است كه در حال حاضر از وقت خود استفاده میكنید. این كار نباید از طریق حافظه انجام شود. ممكن است شما اكثریت زمانهای بیكاری خود را به یاد نیاورید یا قادر نباشید زمانهایی را كه صرف مكالمات طولانی میكنید دقیقاً بیاد آورید. برای ثبت نحوه گذراندن وقت میتوانید از یك دفتر یادداشت، دفتر گزارش فعالیت یا یك دفتر برنامهریزی با بخشهای تفكیك شده به ساعت برای ردیابی فعالیتها استفاده كنید. نه تنها آنچه كه در طول روز انجام میدهید بلكه احساس خود (خسته، پرانرژی، عصبانی، بیحال و ...) را ثبت كنید. هر وقت كه فعالیت خود را تغییر میدهید، نوع فعالیت و زمان شروع آن را ثبت كنید.
پس از ثبت فعالیتها برای چندین روز، یادداشتها آماده برای تحلیل هستند. خیلی از فعالیتهای ثبت شده در گزارش به صورت بارز دیده میشوند چرا كه وقت زیادی صرف آنها شده است. دیگر حوزه مهم در یادداشتها، فعالیتهای غیرضروری است كه در طول روز انجام دادهاید. وقتی این فعالیتها به صورت جداگانه دیده شوند خیلی زمانبر نیستند اما وقتی دستهبندی شوند، زمان كل آنها ممكن است قابل ملاحظه باشد. تحلیل فعالیتهایتان كه در گزارش ثبت شدهاند در قدم بعدی، یعنی اولویتبندی فعالیتها، به شما كمك خواهد كرد.
● اولویتبندی فعالیتها
اولویتبندی یكی از مهمترین قدمهای مدیریت زمان است. این عمل كمك میكند كه موارد زمانبر كه نه اوقات خوشی را ترتیب میدهند و نه كمك میكنند كه به اهداف خود دست یابید را حذف كنید. این مرحله بیشترین تغییر در جهت افزایش زمان را به دنبال دارد. با تصمیم گیری در خصوص فعالیتهایی كه باید انجام دهید و فعالیتهایی را كه باید حذف كنید اولویتبندی را آغاز كنید.
برای تصمیمگیری در خصوص فعالیتهایی كه باید انجام دهید، فعالیتهایی را تعیین كنید كه از آنها لذت میبرید و آنها را خوب انجام میدهید. خیلی مهم است كه هم از نظر حرفهای و هم از نظر شخصی از كاری كه انجام میدهید لذت ببرید. در گزارش خود كارهایی كه از آنها لذت میبرید و كارهایی كه برای شما خوشایند نیستند را مشخص كنید. اكثریت روز شما باید صرف كارهایی شود كه از انجام آنها لذت میبرید.
در حالی كه مهم است از انجام یك كار لذت ببرید، نیز مهم است كه آن را خوب انجام دهید. در تعیین اینكه چه كارهایی را انجام دهید و چه كارهایی را تفویض كنید، شناخت نقاط قوت و ضعف شما حیاتی است. تلاش نكنید مسئولیتهایی بیش از آنچه میتوانید به صورت معقول انجام دهید را به عهده گیرید. بعد از تعیین كارهایی كه از آنها لذت میبرید و آنها را خوب انجام میدهید، شما آماده هستید كه فعالیتهای غیرضروری در زندگی خود را دور بریزید. تمام منابع موجود خود را پیدا كنید و فعالیتهایی را كه بیش از توان خود میدانید تفویض كنید. بعد از اینكه فهرست كارهای روزانه را به میزان قابل قبولی از مسئولیتها كاهش دادید، زمان برنامهریزی فرا میرسد.