پژوهش سینمایی در این موضوع و تبیین رابطه قابل دفاع سینما با آن، از بایستههای ورود به چنین عرصهای است. تنها ادعای داشتن منابع و ذخایر كافی نیست و نیاز جدی و عمیقی به كاوشهای سینمایی و هنری در آن وجود دارد.
موعودگرایی و مفاهیم آخرالزمانی، بستر دراماتیكی برای سینمای هالیوود است. تعداد فیلمهایی كه مستقیماً یا ضمناً با این تمها ساخته شدهاند، فوق انتظارند. جاذبههایی كه دنیای نادیده و موعود در انتهای خود با خود حمل میكند، پر از اكشن، اهریمن، نجات دهنده و قدرتهای محیرالعقول و گسستها و پیوندهای غیرمنتظره، در زمان و مكان است و مگر سینما به چیزی جز اینها استوار میشود؟ جاذبههای بصری و دراماتیك برخی از این فیلمها نظیر آرماگدون، ترمیناتور، ماتریكس و...، هوش از سر تماشاگر عادت زده میبرد و ما را از نكتههای اساسیتری غافل میكند. پایههای تئوریك و معرفتی این تصور از موعودگرایی بر چه پایهای بنا شده است و این كه با تماشا و دقت در مبانی این سینما، دچار چه حس منفعلانهای میشویم؟
ساده نگرانهترین حركت، شبیهسازی مفاهیم این سینما با مشتركات لفظی آن در تشیع و آه و حسرت و آرزو برای ساختن فیلمهایی با مضمون صریحتری درباره مهدویت و انتظار است كه حتی در میان برخی نویسندگان و منتقدین هم دیده میشود! در ادامه این نگرش، سعی در پیدا كردن اسرار و رموز صهیونیستی و استكباری و پیچاندن همه آن چه در فیلم دیده میشود، برای اثبات مقصود دل و محكوم كردن سازنده و نویسنده است؛ بدون توجه به درستی یا نادرستی ادعاها و مستندات.
در این میان، آن چه بیش از هر چیز خودنمایی میكند، سینما است. محكوم كنندگان و آرزومندان، هیچ كدام به مبانی سینما توجهی نمیكنند و فارغ از باید و نباید ذات این هنر (صنعت) به مضمون و بیشتر از آن به پشت پرده سینما نظر دارند. سینما برای حیات و رشد خود، نیاز به درنوردیدن عرصههای تازه و حتی ممنوع برای داستانپردازی دارد. در این میان، هر قدر فضای تاختن اسب خیال، خصوصاً در امور غیرمحسوس بازتر باشد، صنعتگران هالیوودی، عشق بیشتری به آن میورزند.
امروز در سده دوم تاریخ سینما، هیچ بخش جذابی از كتاب مقدس و آثار و افسانههای كهن و اعتقادات افسونگر ادیان و مكاتب الهی و غیر الهی، از دیدرس آنها دور نمانده است. اعتقاد به موعود و منجی و اجرای آخرالزمان كه فصل مشترك همه ادیان است نیز دستمایه جذابی برای بسیاری از كارگردانها و تهیهكنندگان شده است؛ اما تنها چیزی از این مفاهیم در چرخه تولید سینما به كار گرفته میشود كه با ماشین تخیل همسانی داشته باشد و به عبارت دیگر، به جذابیت درام و رونق مالی منجر شود و البته نباید و نمیتوان نگرش و مبانی یهودی و مسیحی را كه در ساختار این سینما اهمیت زیادی دارد، ندیده گرفت؛ اما تفسیر و تعبیر و یا ترجمه و تأویلهای غریب، بیش از همه به درك درست ما از آن سینما لطمه میزند. آدرس غلطی كه به دوستی با دشمن یا دشمنی بیهوده منجر شود، جز ضرر هیچ بهرهای برای ما ندارد.
برخی برنامههای تلویزیون و نقدهای مطبوعاتی كه برای روزنمایی و واشكافی از چهره فیلمهای فریبنده آخرالزمانی ساخته و نوشته میشود، مشحون از چیزهایی است كه كمترین ارتباط را با سینما و بیشترین سود را نصیب سازندگان آنها میكند. معمولاً مخاطبین این برنامهها و نقدها، شناخت دقیقی از فضا و متن ندارند و آن چه را ارائه میشود، حقیقت مسلم فرض نموده، با دیدگاه غلط به تماشا و برداشت از فیلم مینشینند و از سوی دیگر، تبلیغی ضمنی برای اذهان آشفته و جستوجوگر نیز به وجود میآید كه اگر با همان تفاسیر ادامه یابد، به نتایج خطرناكی منجر میشود. شناخت درست از هر موضوع و پدیده، شرط لازم نقد و اظهارنظر است و در این جا، علاوه بر شناخت مفاهیم كلامی، باید از سینما و رابطه آن با جهان نیز شناخت داشته باشیم.
در این میان، علاقهها و جاذبههای خارج از متن نیز سعی میكند راهی به سوی سینمای ایرانی باز كند و مفاهیم ظاهراً مشابه را بازسازی یا باز تولید كند. هر چند تعداد فیلمهای سینمایی و سریالهای تلویزیونی با چنین مضمونی چندان زیاد نیست؛ اما علاقه و اشتیاق كسانی كه سیاستگذاری مالی و فرهنگی این جریان را بر عهده دارند، آن قدر زیاد است كه میتوان انتظار داشت در سالهای نه چندان دور، تعداد فیلمهای آخرالزمانی در سینما و تلویزیون ما قابل تأمل شود.
گرچه ضعف تكنولوژی در سینمای ما، مانع از ساختن آثار خیرهكننده با جلوههای بصری بهتانگیز میشود، اما لااقل در داستانسرایی و خلق موقعیتها و شخصیتهای بكر، تصور میشود، چیزهای تازه و بدیعی وجود دارد. حكایتها و داستانهای تاریخی دوران غیبت، ماجراهای خارق العاده یاران و مرتبطین با امام زمان كه در منابع مختلف ذكر شدهاند و نیز پیوندهای موضوع مهدویت با جامعه معاصر و تبیین مفاهیمی مثل انتظار، غیبت، مصلح و منجی از دیدگاه تشیع، از دغدغههایی هستند كه آن سیاستگذاران و احتمالاً سینماگران انتظار دارند در این سینما بازتولید و عرضه شوند؛ اما آن چه برای داشتن چنین سینمایی لازم است، بسیار فراتر از این تصورات است. بخشی از آن چه سینما را به وجود میآورد، داشتن ایده جذاب و داستان خلاق است؛ اما تصور این كه با موضوعات احتمالاً پرمخاطب و پرجاذبه، میتوان اثری سینمایی را به وجود آورد كه همه آثار و شرایط حرفهای و هنری را دارا باشد، اشتباه است. هر اثر هنری، زمانی شكوفا میشود و هویت مییابد كه علاوه بر رعایت مراتب هنری در آفرینش آن، بستر معرفتی و نظری كاملی در محیط آن موجود باشد؛ یعنی سیاستگذاران و سینماگران، علاوه بر شناخت دقیق سینما، از مضمون - كه در این جا موعود و مهدویت است - نیز آگاهی و اشراف كامل داشته باشند و رابطه منطقی و عقلانی بین این دو را تبیین نموده باشند. این رابطه، كمك شایانی به دوری گزیدن از ورطه شعار و تبلیغات صوری میكند.
در سالهای اخیر، تعداد عناوین و نامهایی كه از سوی سیاستگذاران برای سینمای مطلوب ارائه، توصیه و تبلیغ شده است، كم نیست؛ سینمای معناگرا، سینمای مسلحانه، سینمای فرانگر و...؛ اما آن چه مغفول مانده و باعث ناتوانی در رشد این سینما شده، عدم معرفت و تبیین رابطه بین سینما و مضامین موردنظر سیاستگذاران میباشد. در این موضوع، آن چه كم اهمیت و ساده تصور میشود، این بستر و رابطه است كه در نمونه هالیوودی، دقیقاً میتوان این توانایی را دید.
رابطه متقابل سرمایه، تكنیك و خلاقیت، بر پایهای از مبانی حساب شده نظری استوار شده است كه هر چند ممكن است صرفاً جنبه سینمایی داشته باشد و فقط برای اثری خاص بنا نهاده شده باشد، اما مخاطب، كاملاً آن را جدی گرفته، همچون جزئی از فرامین مقدس، باور میكند. این رابطه و بستر، در سینمای ما غایب است. موضوع عظیمی مثل ?مهدویت?، اگر فارغ از این مراحل ومقدمات به سینما راه پیدا كند، جز لوث كردن و از دست دادن فرصتهای بدیع خود و احتمالاً تقلید خام از نمونه هالیوودی، دستاوردی نخواهد داشت.
پژوهش سینمایی در این موضوع و تبیین رابطه قابل دفاع سینما با آن، از بایستههای ورود به چنین عرصهای است. تنها ادعای داشتن منابع و ذخایر كافی نیست و نیاز جدی و عمیقی به كاوشهای سینمایی و هنری در آن وجود دارد.