«لئو نیکولایویچ تولستوی»، استاد ادبیات واقع‌گرای روسیه

"برای کشف اقیانوسهای جدید باید شهامت ترک ساحل آرام خود را داشته باشید؛ این جهان، جهان تغییر است نه تقدیر."

«لئو نیکولایویچ تولستوی»، نویسنده و نمایش‌نامه‌نویس مطرح روس و خالق شاهکار «جنگ و صلح» که «فئودور داستایوفسکی» او را بزرگ‌ترین نویسنده‌ی معاصر می‌دانست، 185 سال پیش در نهم سپتامبر 1828 دیده به جهان گشود و در سال ۱۹۱۰ چشم از جهان فروبست.
پدرش از اشراف و مادرش شاهزاده بود و همین ویژگی طبقۀ او را از نویسندگان روسی هم نسلش جدا می‌کرد. به علاوه او از معدود نویسندگان روس است که گزارش جامعی از طبقۀ اشراف روسیه در رمان‌هایش ارائه داده است. تولستوی کودکی‌اش را در کنار سه برادر و یک خواهرش در مسکو گذراند. در دو سالگی مادر و در نُه سالگی پدرش را از دست داد و از آن پس عمه‌اش او را بزرگ کرد. وی بعد‌ها در دانشگاه قازان حقوق خواند اما وقتی فکر کرد تحصیلاتش بیهوده است آن را نیمه‌کاره رها کرد. در جوانی آدمی عیاش و خوشگذران بود. مدتی بعد داوطلبانه به ارتش پیوست  و به عنوان افسر در ارتش خدمت کرد. تولستوی اولین اثرش را در سال 1851 نوشت و هنگامی که اولین رمانش ـ کودکی ـ در سال بعد چاپ شد شهرتی به هم زد و جایگاهش در ادبیات روسیه تثبیت شد. در سال 1855 به پترزبورگ و از آنجا به املاکش برگشت و از ارتش کناره‌گیری کرد. سی و چهار ساله بود که با دختر بیست سالۀ یک پزشک ازدواج کرد.

بیشتر بخوانید:

آلبر کامو،  نویسنده، فیلسوف و روزنامه‌نگار فرانسوی

الکساندر پوپ، شاعر طناز بریتانیایی

او چندی بعد  با بسیاری از مکاتب فلسفی آشنا شد و دوران دوم زندگی‌اش را در تب و تاب‌های روحی و اخلاقی پشت سر گذاشت. در سومین دورۀ زندگی‌اش که از سال 1889 شروع شد چنان اخلاقگرا و مذهبی شد که خود برای فرزندان روستاییان در املاکش مدرسه‌ای راه انداخت و به اصلاحاتی به نفع دهقانان در املاکش پرداخت. در اواخر عمر نیز به دنبال لغو مالکیت بود و می‌خواست همۀ زندگی و آثارش را به مردم ببخشد و به خاطر این عقیده نیز دائماً با خانواده و همسرش کشمکش داشت.

تولستوی با اینکه به دلیل دیدگاه اخلاقی‌اش یکی از متفکران قرن نوزدهم بود اما اینک بیشتر به عنوان یکی از پیشوایان رمان‎نویس واقع‎گرا معروف است. دو رمان  آناکارنینا و جنگ و صلح  و اثر کوتاه  مرگ ایوان ایلیچ او هنوز دستمایه تحقیق برای پژوهشگران معاصر است و تازگی و طراوت خود را برای خوانندگان سراسر جهان حفظ کرده است. منتقدان جنگ و صلح را به عنوان حماسه‌ای بزرگ بسیار ستوده‌اند. معروف است که تولستوی هفت بار این اثر را بازنویسی کرده است. با این حال برخی معتقدند حداقل بحث‌هایی را که تولستوی گاهی در مقدمۀ برخی از بخش‌های رمان کرده است و ربطی به داستان رمان ندارد می‌توان به راحتی از رمان حذف کرد.به علاوه بیشتر خوانندگان از زیادی شخصیت‌های رمان و اینکه نمی‌توانند به سادگی آنها را به ذهن بسپارند گلایه می‎کنند. اما برای راحتی خیال آنها هنگام رمان‌خوانی باید گفت که جنگ و صلح عمدتاً دربارۀ پنج خانوادۀ روسی و تعداد زیادی شخصیت‌های منفرد است. این خانواده‎ها و فرزندانشان به شرح زیر هستند:

واسیلی کوراگین (فرزندانش: هلن و آناتول)
کنت رستوف (همسرش کنتس رستوا و فرزندانش: نیکلای، ناتاشا و ورا. و نیز دختر خواهر او سونیا که با آنها زندگی می‌کند)
کنت بزوخف (و فرزند نامشروعش پی‎یر)
کنت بالکونسکی بزرگ (و فرزندانش: آندره و ماریا)
آنا میخاییلونا (و فرزندش بوریس).

«آناکارنینا» که در سال 1877 به چاپ رسید، از نگاه تولستوی، اولین رمان واقعی او بود. رمان «رستاخیز» نیز که در سال 1899 منتشر شد، آخرین رمان او بود. تولستوی به ادبیات کودکان نیز بسیار علاقه‌مند بود و داستان‌ها و افسانه‌های زیادی در این زمینه نوشت.
اما بزرگی و جایگاه تولستوی تنها در میان کتاب‌هایش نبوده است. «فئودور داستایوفسکی» دیگر نویسنده‌ی مشهور روسیه ‌تولستوی را بزرگ‌ترین نویسنده‌ی معاصر می‌دانست. «گوستاو فلوبر» نیز پس از خواندن «جنگ و صلح»، تولستوی را با شکسپیر مقایسه کرد. «ایوان تورگنیف» تولستوی را نویسنده‌ی بزرگی می‌دانست و همواره به او توصیه می‌کرد تا هنگام مرگ از نوشتن دست برندارد.
«آنتوان چخوف» زمانی در تمجید از تولستوی گفت: «وقتی ادبیات یک تولستوی دارد، نویسنده بودن لذت‌بخش و ساده می‌شود. حتی اگر بدانید خودتان هیچ‌کاری انجام نداده‌اید، چندان فاجعه‌بار نیست؛ چون تولستوی به‌جای همه این کار را انجام می‌دهد.»
«ویرجینا وولف»، «جیمز جویس»، «ویلیام فاکنر» و «ولادمیر ناباکوف» از دیگر نویسندگانی بودند که این نویسنده‌ی بزرگ روسیه را مورد تمجید قرار دادند.
تولستوی در طول دوران حیات ادبی‌اش، 11 رمان و رمان کوتاه، ‌هفت اثر فلسفی،‌ سه نمایش‌نامه و بیش از 25 داستان کوتاه نوشت. از آثار معروف او به «تمشک»، «قزاق‌ها»، «مرگ ایوان ایلیچ» و «ارباب و نوکر» می‌توان اشاره کرد.
تولستوی روز هفتم نوامبر 1910 در سن 82 سالگی درگذشت. «چارلز دیکنز»، «ارسطو»، «‌ژان ژاک روسو»، «افلاطون» و «نیکولای گوگول» از جمله الهام‌بخشان او در نویسندگی و فلسفه بودند.

منابع: همشهری آنلاین ـ ایسنا