پیش‌درآمد مذاکرات ۶۰ روزه؛ نشست فنی ایران و آمریکا در بورگن‌اشتوک

پس از کش و قوس‌های فراوان و یک بار تعویق رسمی آغاز مذاکرات ۶۰ روزه میان ایران و ایالات متحده آمریکا در چارچوب تفاهم‌نامه پایان جنگ، عاقبت عصر شنبه هیئت مذاکره‌کننده ایرانی برای گفت‌وگوهای فنی و کارشناسی با موضوع «حسن اجرای تفاهم‌نامه پایان جنگ» عازم سوئیس شد.

وزارت خارجه پاکستان شنبه شب با صدور بیانیه‌ای تائید کرد که گفت‌وگوهای امروز در سوئیس، هنوز در قالب مذاکرات ۶۰ روزه هسته‌ای در چارچوب تفاهم‌نامه نیست، بلکه نشست فنی و کارشناسی در مورد اجرای تفاهم‌نامه اسلام‌آباد است. در این بیانیه آمده‌است: «در ادامه و به عنوان پیگیری امضای یادداشت تفاهم اسلام‌آباد، گفتگوهایی در سطح فنی در تاریخ ۲۱ ژوئن ۲۰۲۶ در بورگن‌اشتوک سوئیس برگزار خواهد شد.»

تصمیم به سفر هیئت ایرانی با تلاش پیگیرانه و مساعی جمیله میانجی اصلی مذاکرات، یعنی پاکستان، پس از سفر سید محسن نقوی، وزیر کشور پاکستان و همچنین رایزنی‌های میانجی دیگر مذاکرات یعنی قطر، با دریافت اطمینان خاطر از عزم آمریکا برای اجرای تفاهم‌نامه به ویژه در اجرای قطعی «بند یک» تفاهم‌نامه اسلام‌آباد، اتخاذ شد.

طی روزهای گذشته تهران اهرم‌های خود را برای فشار به طرف مقابل با هدف پایان دادن به جنگ در لبنان و اجرای کامل بند یک تفاهم‌نامه اسلام‌آباد به کار گرفته‌است. تهران رسما اعلام کرد که به دلیل عدم اجرای بند یک تفاهم‌نامه اسلام‌آباد، گفت‌وگوهای جمعه را به تعویق انداخته‌است و دقایقی پیش از اعلام سفر هیئت مذاکره‌کننده ایرانی به سوئیس، تهران در چارچوب اقدام متقابل در مقابل نقض تعهدات تفاهم‌نامه، اعلام کرد که تنگه هرمز بر تردد کشتی‌ها مسدود شده‌است.

اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه در این خصوص توضیح داد: «ما به تعهداتمان پایبند بودیم. طرف مقابل موظف بود که متحدانش و مشخصاً رژیم صهیونیستی را به توقف آتش در لبنان وادار کند.»

هیئت تهران در حالی به سوئیس رسیده‌است که نمایندگان آمریکا و قطر نیز در این کشور حضور دارند. بر اساس گزارش‌ها محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخست‌وزیر و وزیر امور خارجه قطر، از روز پنج‌شنبه در هتل بورگن‌اشتوک، در ساحل دریاچه لاسرن سوئیس که محل مذاکرات ایران و آمریکا است، مستقر شده‌است. به نوشته پایگاه خبری اکسیوس، جرد کوشنر، داماد رئیس جمهور آمریکا و مذاکره‌کننده این کشور، از قبل در سوئیس حاضر بود.

بر اساس گزارش رسانه‌های استیو ویتکاف، فرستاده ویژه آمریکا نیز روز گذشته به سوئیس رسید. سی‌ان‌ان روز شنبه خبر داد که جی‌دی ونس، معاون رئیس جمهور آمریکا نیز قصد دارد که به سوئیس سفر کند. منابع پاکستانی نیز به الجزیره خبر دادند که روز یک‌شنبه، شهباز شریف، نخست‌وزیر و ارتشبد عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان برای حضور در مذاکرات به عنوان میانجی به سوئیس سفر خواهند کرد.
چرا مذاکرات هنوز شروع نشده‌است؟

پس از آنکه بامداد پنج‌شنبه ۲۸ خرداد مسعود پزشکیان، رئیس جمهور اسلامی ایران و دونالد ترامپ، رئیس جمهور ایالات متحده آمریکا سند تفاهم‌نامه پایان جنگ میان ایران و آمریکا را به صورت غیرحضوری در تهران و ورسای امضا کردند، قرار بود که مذاکرات ۶۰ روزه دو کشور در چارچوب بند ۳ تفاهم‌نامه اسلام‌آباد برای رسیدگی به پرونده هسته‌ای، لغو تحریم‌ها و ساز و کار صندوق بازسازی و توسعه ایران، روز جمعه ۲۹ خرداد در سوئیس آغاز شود.

سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، یک روز پس از نهایی شدن سند تفاهم‌نامه و پیش از امضای آن توسط روسای جمهوری ایران و آمریکا در جمع سفرا و روسای نمایندگان خارجی مستقر در تهران گفته‌بود: «بدون عقب‌نشینی نیروهای اسرائیلی از سرزمین‌هایی که در این جنگ اشغال کرده‌اند، خاتمه جنگ کامل نشده است. هرگونه حمله نظامی رژیم صهیونیستی به لبنان از این به بعد و ادامه اشغال سرزمین‌های لبنان از این به بعد، از نظر ما نقض یادداشت تفاهم به حساب می‌آید.»

پیش از نهایی شدن سند نیز چندین بار اقدام‌های تجاوزکارانه اسرائیل علیه لبنان باعث شده‌بود تا استمرار تبادل پیام‌ها با توقف مواجه شود.

به رغم آمادگی تهران برای شرکت در مذاکرات برنامه‌ریزی شده روز جمعه ۲۹ خرداد در سوئیس، استمرار حملات اسرائیل به جنوب لبنان و نقض بند یک تفاهم‌نامه باعث شد تا تهران تصمیم بگیرد که شروع مذاکرات را به تأخیر بیاندازد.

اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه روز جمعه در این مورد توضیح داده‌بود که بر اساس بند ۱۳ تفاهم‌نامه «آغاز مذاکرات توافق نهایی منوط به شروع اجرای مفاد بندهای ۱، ۴، ۵، ۱۰ و ۱۱ یادداشت تفاهم و تداوم اجرای آنها است.»

بند ۱۳ تفاهم‌نامه پایان جنگ تصریح کرده‌است: «پس از امضای این یادداشت تفاهم و منوط به شروع اجرای بندهای ۱، ۴، ۵، ۱۰ و ۱۱ این یادداشت تفاهم و تداوم اجرای این اقدامات، جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا مذاکرات درخصوص توافق نهایی را منحصرا در مورد بقیه بندها آغاز خواهند کرد.»

تهران تأکید داشت که استمرار حملات اسرائیل به جنوب لبنان نقض بند یک تفاهم‌نامه و متن صریح آن یعنی «خاتمه فوری و دائمی عملیات‌های نظامی را در تمامی جبهه‌ها، از جمله در لبنان» است. نقض این بند از تفاهم‌نامه باعث شد تا تهران شروع مذاکرات ۶۰ روزه را به تأخیر بیاندازد و اعلام کند که «در صورت فراهم‌شدن شرایط لازم برای شروع مذاکرات» (توقف حملات در لبنان) زمان شروع مذاکرات اطلاع‌رسانی خواهد شد.

به باور بسیاری از تحلیل‌گران اسرائیل مخالف اصلی اجرای تفاهم‌نامه پایان جنگ است و تمایل دارد با فشار سیاسی و اقدام نظامی، پایان جنگ و موفقیت مذاکرات را مختل کند. ایرنا پیش از این گزارش داده‌بود که «کلید ماندگاری تفاهم ایران و آمریکا در مهار رژیم اسرائیل است».
آیا مذاکرات ۶۰ روزه آغاز می‌شود؟

نهایتا روز شنبه بعد از بررسی وضعیت میدانی در لبنان تهران تصمیم گرفت هیئتی را برای پیگیری حسن اجرای تفاهم‌نامه و گفت‌وگو در مورد نحوه اجرای تعهدات آمریکا هیئت مذاکره کننده خود را به سوئیس اعزام کند.

هر چند به گزارش ایرنا در ترکیب هیئت بلندپایه رئیس هیئت مذاکره کننده، محمد باقر قالیباف و وزیر امور خارجه، سید عباس عراقچی، در کنار چهره‌های فنی و اقتصادی مانند رئیس کل بانک مرکزی و مدیر عامل شرکت ملی نفت ایران حضور دارند، اما این لزوما به معنای شروع مذاکرات نیست.

همانگونه که سخنگوی وزارت امور خارجه تاکید کرد «آغاز مذاکرات توافق نهایی منوط به شروع اجرای مفاد بندهای ۱، ۴، ۵، ۱۰ و ۱۱ یادداشت تفاهم و تداوم اجرای آنها است.»

هیئت ایرانی در سوئیس، در گفت‌وگوهای اولیه، تلاش خواهد کرد تا تضمین‌های کافی و عینی از طرف مقابل برای اجرای کامل بند یک تفاهم‌نامه، یعنی پایان قطعی جنگ در تمام جبهه‌ها به شمول لبنان دریافت کند و در صورت جلب رضایت طرف ایرانی، این فرصت فراهم می‌شود که با حضور روسای هیئت‌های دو کشور و بلندپایه‌ترین مقام‌های پاکستان و قطر به عنوان دو میانجی مذاکرات، فرآیند مذاکرات ۶۰ روزه بدون فوت وقت، بلافاصله آغاز شود. /ایرنا