وظایف یک کارشناس و مدیر HSE چیست؟

کارشناسان سلامت، ایمنی و محیط‌زیست) به‌اختصار (HSE مسئولیت ایجاد و پیاده‌سازی برنامه‌های ایمنی را در سازمان ها به عهده دارند. این متخصصان سیاست‌های HSE سازمان را بازبینی و به‌روزرسانی کرده و ارزیابی ریسک را به‌منظور شناسایی خطرات احتمالی و برنامه‌ریزی برای اقدامات پیشگیرانه انجام می‌دهند. مدیر HSE، کارشناس HSE، مهندس HSE و مسئول ایمنی از جمله موقعیت‌هایی هستند که در چارت سازمانی دپارتمان ایمنی و سلامت وجود دارند. شرح وظایف پرسنل این دپارتمان هم‌پوشانی زیادی با هم دارد. هدف اصلی همه افراد در این دپارتمان آن است که آمار حوادث ناشی از کار به پایین‌ترین سطح ممکن برسد. در این مقاله قصد داریم درباره مسئولیت‌ها و وظایف مشترک کارشناسان و مدیران HSE صحبت کنیم.

وظایف مدیر HSE چیست؟

از جمله مهم‌ترین وظایفی که از یک فرد در موقعیت شغلی کارشناس یا مدیر HSE انتظار می‌رود می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

ایجاد سیاست‌های ایمنی

مدیران ایمنی و سلامت، محیط کار را ارزیابی کرده و سیاست‌های مدیریت ایمنی را ایجاد می‌کنند که طبق آن وظایف همه کارکنان در قبال حفظ ایمنی در محیط کار تعریف می‌شود. این شامل ارزیابی ماهیت فعالیت‌های کاری، تعداد کارکنان و همچنین سیاست‌های موجود است. برای مثال یک مدیر HSE که در یک کارخانه تولیدی کار می‌کند ممکن است سیاستی ایجاد کند که طبق آن کارکنان باید موقعیت‌های دارای ریسک را که خود به‌تنهایی قادر به مقابله با آن‌ها نیستند، گزارش دهند. در یک سیاست مدیریت ایمنی مطلوب همچنین نحوه جبران خسارت و پرداخت بیمه ناشی از حوادث کار نیز پیش‌بینی شده است.

هدایت برنامه‌های آموزشی

برای اینکه در سطح سازمان آگاهی درباره ایمنی و سلامت بالا برود، مدیران HSE باید برنامه‌های آموزشی را برای پرسنل سازمان برگزار کنند. برای مثال مدیر HSE که در یک شرکت ساخت‌وساز کار می‌کند، باید به کارگران ساختمانی درباره خطرات احتمالی کار و نکاتی که باید برای حفظ ایمنی رعایت کنند، آموزش دهد.

بررسی حوادث محیط کار

باوجوداینکه مسئولیت اصلی مدیر HSE ارتقای ایمنی در محیط کار است، اما برخی حوادث در طول فرایندهای ارزیابی ریسک خود را نشان نمی‌دهند. برای مثال شرکتی را در نظر بگیرید که کارش نصب سیستم‌های تهویه هوا در محیط‌های اداری است. یکی از مشکلاتی که ممکن است در طول نصب به وجود بیاید، خطاهای الکتریکی پیشبینی‌نشده است. یک مدیر HSE چنین حوادثی را ارزیابی کرده و علل آن‌ها را بررسی می‌کند و اقدامات پیشگیرانه‌ای را برای جلوگیری از وقوع مجدد پیشنهاد می‌دهد. مدیران HSE همچنین از اینکه ابزارها و تجهیزات محیط کار از استانداردهای صنعتی و نکات ایمنی پیروی کرده و به‌درستی نصب شده‌اند اطمینان حاصل می‌کند.

آماده‌سازی گزارش‌ها

مدیران  HSEباید گزارش‌های ماهانه‌ای را آماده کرده و به مدیران ارشد ارائه کنند. یک گزارش HSE شامل نتایج بازبینی‌های روزانه محیط کار و نحوه پاسخگویی کارکنان به حوادث است. گزارش‌های HSE را می‌توان برای شناسایی نقاط ضعف در برنامه‌های مدیریت ایمنی تحلیل کرد.

سایر مسئولیت‌های کلیدی مدیر HSE

مدیر HSE مسئولیت هدایت، طراحی، پیاده‌سازی و انتقال برنامه‌های سیستم مدیریت سلامت و ایمنی را به کل سازمان به عهده دارد. فردی که وارد این موقعیت شغلی می‌شود باید به تمام قوانین و مقررات ایمنی محلی و دولتی مسلط بوده و بتواند آن‌ها را به کارکنان سازمان انتقال دهد. سایر مسئولیت‌های کلیدی مدیر HSE در سازمان عبارت‌اند از:
•    طراحی و ساختاربندی برنامه ایمنی، سلامت و محیط‌زیست و پیاده‌سازی آن
•    تلاش برای ایجاد استانداردها و تکنیک‌های جدید ایمنی که کارکنان را در مسیر کار راهنمایی و هدایت می‌کنند
•    آموزش به پرسنل دپارتمان HSE درباره رفتار ایمن
•    اطمینان از اینکه فرایندهای ایجادشده خلاقانه بوده و با نیازمندی‌های سازمان مطابقت دارند
•    بازبینی سیاست‌های HSE و اطمینان از اینکه مطابق با روندهای فعلی و قوانین جدید اداره تعاون، کار و رفاه اجتماعی به‌روزرسانی شده‌اند

شرح وظایف واحد HSE در آزمایشگاه و بیمارستان

واحد HSE در یک مرکز درمانی وظیفه دارد ایمنی و سلامت ملاقات‌کنندگان، پرسنل بیمارستان، کارکنان، دانشجویان و بیماران را حفظ کرده و از اینکه محیط درمانی عاری از خطر است اطمینان حاصل کند. همچنین وظیفه دارد فرایندهای HSE را به‌گونه‌ای تدوین کند که ایمنی بیمار مجروح حفظ شده و اقدامات درمانی متناسب به شیوه‌ای صحیح برای او انجام شود.
ایده اصلی که پشت تأسیس واحد HSE در آزمایشگاه‌ها و مراکز درمانی قرار داشت این بود که پرسنل این مراکز دائماً در معرض خطرات متعددی مثل تماس با مواد خطرناک، بیماری‌های مسری و آسیب‌های فیزیکی و ارگونومیک بودند؛ بنابراین اگر واحد HSE در این مراکز تأسیس شود می‌تواند فرایندهایی را تدوین کند که به حفظ ایمنی افراد کمک کرده و درعین‌حال، از آسیب‌های محیط‌زیستی ناشی از فعالیت‌های درمانی (مثل ضایعات بیمارستانی) پیشگیری کند.
طیف مسئولیت‌های واحد HSE در یک بیمارستان بسیار گسترده است. بااین‌حال در ادامه به برخی از وظایف مدیر HSE شاغل در یک مرکز درمانی اشاره می‌کنیم.

مدیریت ایمنی بیمار و کارکنان

•    چک کردن تجهیزات آزمایشگاهی و بالینی در بازه‌های زمانی مشخص
•    تحلیل خطرات و بهداشت شغلی پرسنل
•    بازبینی طراحی تجهیزات و اطمینان از تطابق آن‌ها با سیاست‌های ایمنی
•    ارائه آموزش‌های ایمنی و پیشگیری از آتش‌سوزی به پرسنل

سلامت محیط زیست

•    نظارت بر برنامه‌های دفع ضایعات شیمیایی خطرناک
•    نظارت بر تجهیزات و فرایندهای آزمایشگاهی و اطمینان از تطابق آن‌ها با استانداردها
•    پاسخ به حوادث مربوط به مواد شیمیایی خطرناک
•    بررسی مسائل مربوط به قرار گرفتن در معرض مواد خطرناک و تهویه هوای داخل محیط کار
•    آموزش به پرسنل درباره استفاده، کنترل و دفع مواد شیمیایی خطرناک

بررسی آسیب‌های محیط کار

•    ارزیابی فرایندهای درمان جراحات و بیماری‌های ناشی از کار
‌    رسیدگی به بیماری‌های منتقل‌شده توسط خون (مثل HIV) و مدیریت آن‌ها
•    پیاده‌سازی برنامه‌های شناسایی آسیب‌های ارگونومیک در محیط کار

کنترل خطرات اشعه‌ها

•    نظارت بر تجهیزات پرتودرمانی
•    آموزش به پرسنل درباره خطرات اشعه‌ها
•    سفارش، دریافت و نظارت بر موجودی مواد رادیواکتیو
•    تدوین برنامه‌های مربوط به محدودیت‌های ملاقات‌کنندگان، ایمنی در برابر اشعه‌ها و زمان ترخیص بیماران
•    نظارت بر محل نگهداری مواد رادیواکتیو
•    برنامه‌ریزی برای جمع‌آوری، پردازش و انبارکردن ضایعات خطرناک رادیواکتیو بیمارستانی
•    شناسایی حوادث مربوط به اشعه‌های بیمارستانی

مهارت‌های موردنیاز کارشناس و مدیر HSE چیست؟

از جمله مهم‌ترین مهارت‌هایی که کارفرماها هنگام استخدام در این موقعیت شغلی مدنظر دارند می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

مهارت‌های کامپیوتری

آشنایی با نرم‌افزارهای کامپیوتری مثل برنامه‌های ارائه گزارش (برای مثال پاورپوینت) یا برنامه‌های کامپیوتری گزارش‌دهی حوادث و مدیریت محیط زیست برای یک کارشناس HSE ضروری است.

مهارت‌های فنی

درک کامل از ایمنی تجهیزات الکتریکی، نگهداری از ماشین‌ها، عملیات‌های صنعتی ماشینی و ایمنی برق برای یک کارشناس و مدیر HSE الزامی است.

قدرت تعامل

مهندسان HSE باید قدرت تعامل بالایی داشته باشند تا بتوانند با سایر متخصصان برای ایجاد محیطی ایمن برای کارکنان، کار کنند.

توجه به جزئیات

مهندسان HSE باید بتوانند خطرات احتمالی را شناسایی کرده، نگرانی‌هایی را که درباره مسائل ایمنی وجود دارد تشخیص داده و فعالیت‌هایی را که می‌توانند محیط‌زیست را به خطر بیندازند تشخیص دهد. همه این‌ها نیازمندی دیدگاهی ریزبینانه و دقیق است.

تفکر نقادانه

تحلیل مقررات، راهنماها، فعالیت‌های ایمنی انجام‌شده و سایر مستندات یکی از وظایف مهم کارشناس HSE است. لازمه موفقیت در این امر، داشتن تفکر نقادانه است.

مهارت‌های حل مسئله

مسئول ایمنی در دپارتمان HSE، مشکلات ایمنی را بازبینی کرده و اثرات احتمالی زیست‌محیطی فعالیت‌های انجام‌شده در محیط کار را بررسی می‌کند. سپس باید راه‌حل‌های مناسبی برای پیشگیری از بروز حوادث و جراحات ارائه کرده و به دغدغه‌های زیست‌محیطی سازمان نیز به کمک مهارت‌های حل مسئله خود، پاسخ دهد.

مهارت‌های ارتباطی

ایجاد گزارش‌های شفاف و خلاصه، هدایت کلاس‌های آموزشی و برگزاری جلسات با مسئولین سازمان و بازرسان دولتی نیازمند مهارت‌های ارتباطی نوشتاری و گفتاری قوی است.
برای مطالعه سایر مهارت‌های موردنیاز برای کارشناس HSE می‌توانید موقعیت‌های شغلی این حوزه را مطالعه کنید. پیشنهاد می‌کنیم به معتبرترین سایت برای استخدام کارشناس HSE سر بزنید.

تحصیلات موردنیاز

برای شروع به کار در این حوزه باید مدرک لیسانس داشته باشید. اکثر افرادی که وارد این شغل می‌شوند مدرک کاردانی بهداشت حرفه‌ای یا ایمنی صنعتی یا مدرک لیسانس مهندسی بهداشت حرفه‌ای، مهندسی صنایع گرایش ایمنی صنعتی، مهندسی تکنولوژی ایمنی صنعتی، مهندسی ایمنی صنعتی و یا مهندسی ارگونومی دارند. همچنین افرادی که در رشته‌های مهندسی صنایع یا مکانیک نیز تحصیل کرده‌اند می‌توانند وارد این موقعیت شغلی شوند.

درآمد کارشناس و مدیر HSE چقدر است؟

درآمد افراد در این موقعیت شغلی بسته به صنعتی که در آن فعالیت می‌کنند متفاوت است. به طور میانگین درآمد افراد در این شغل بسته به شهر محل فعالیت و سطح ارشدیت آن‌ها به‌صورت زیر است:

درآمد HSE در تهران

•    میانگین حقوق کارشناس: 5 میلیون تومان
•    میانگین حقوق کارشناس ارشد: 7 میلیون و 200 هزار تومان
•    میانگین حقوق مدیر: 11 میلیون و 200 هزار تومان

درآمد HSE در سایر شهرهای بزرگ

میانگین حقوق کارشناس، کارشناس ارشد و مدیر در سایر شهرهای بزرگ، 5 میلیون و 600 هزار تومان است.

درآمد HSE در شهرهای کوچک

•    میانگین حقوق کارشناس: 6 میلیون و 200 هزار تومان
•    میانگین حقوق کارشناس ارشد: 7 میلیون و 800 هزار تومان
•    میانگین حقوق مدیر: 8 میلیون و 400 هزار تومان
جمع‌بندی
وظیفه اصلی کارشناس و مدیر HSE این است که از رعایت استانداردهای ایمنی و سلامت و تطابق فعالیت‌های سازمان (کارگاه ساختمانی، بیمارستان، معدن، کارخانه و غیره) با قوانین محیط زیستی اطمینان حاصل کند. مهندسان HSE برنامه‌های ایمنی را ایجاد کرده، روی تطابق فعالیت‌های انجام‌گرفته در سازمان با سیاست‌ها نظارت دارند، سیاست‌ها و فرایندهای ایمنی را مستند کرده و به اتفاقات اضطراری پیش‌آمده در صورت نیاز پاسخ می‌دهند. آن‌ها همچنین اثری را که یک صنعت روی محیط زیست می‌گذارد بازبینی کرده و برنامه‌هایی را برای کاهش یا حذف این اثرات تدوین می‌کنند.
این مهندسان در صنایع مختلفی از قبلی نفت و گاز یا واحدهای مدیریت پسماند، شرکت‌های ساخت‌وساز، کارخانه‌های تولیدی یا شرکت‌های مشاوره‌ای کار می‌کنند. مهندسان HSE با مدیران، رهبران ایمنی، ناظران و سایر افراد در ارتباط هستند. بخشی از زمان افراد در این شغل در دفتر و بخشی در محیط کارگاه سپری می‌شود.