مردی که نصف صورتش پیر شد

مدتی پیش ایمیلی به دستم رسید از عکس مردی به نام «دیوید مک‌ایلوت» که راننده خودروی بارکش بوده است. مشکل این آقا که شرح‏حالش در مجله پزشکی «نیوانگلند» منتشر شده، پیری یکطرفه پوست صورتش است... به‏ طوری که پوست یک سمت صورتش۶۶ ساله و طرف دیگر آن مانند یک پیرمرد ۸۶ ساله است. او می‏گوید پوست یک طرف صورتش به‌مرور زمان ضخیم شده و چین و چروک‌های وحشتناکی روی آن پدید آمده است بنابراین به پزشک مراجعه کرده. پزشک معالج او معتقد است: «برخورد یک طرفه نور خورشید به سمت چپ صورت باعث شده این تغییرات به‌تدریج در پوست وی ایجاد شود. درواقع تابش تدریجی اشعه فرابنفش که در نور خورشید یافت می‏شود، به مرور زمان این چروک‌ها را ایجاد کرده ‌است. این اشعه اگرچه پوست را نمی‌سوزاند ولی باعث پیری آن می‏شود.» پدر من هم ۳۰ سال راننده خودروهای سنگین در جاده‏های کویری مرکز ایران بوده است بنابراین بعد از خواندن این مطلب، کنجکاو شدم و با دقت به صورتش نگاه کردم. هرچند آثار پیری پوست در همه صورتش وجود داشت اما غیرقرینگی خاصی در آن دیده نمی‏شد. ضمن اینکه من هرگز یاد ندارم کرم ضدآفتاب، کلاه یا هر وسیله محافظتی دیگری در مقابل تابش نورآفتاب استفاده کرده باشد. پس چرا آقای «مک‌ایلوت» تا این حد دچار مشکل شده بود؟ این پرسش بهانه‌ای شد برای گفت‏وگو با دکتر سعید کشاورز، متخصص پوست و عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی بقیه‏ا... ▪ آیا نور آفتاب می‏تواند باعث ایجاد تغییرات پوستی و پیری بارز آن شود؟ مهم‌ترین عامل خارجی و قابل پیشگیری‌ای که باعث پیری پوست به شکل‏های مختلف می‏شود، تابش نور آفتاب به آن است. دیگر عوامل موثر در پیری پوست، روی دو طرف صورت به‏طور قرینه اثر می‌گذارند. مثلا افزایش سن، تغذیه نادرست، استرس زیاد، استعمال دخانیات و... در پیری پوست و ایجاد چین و چروک یکنواخت تاثیر دارند اما تابش نورآفتاب می‏تواند به تنهایی درصد بالایی از این چین و چروک‏ها را ایجاد کند. ▪ افراد زیادی مانند آقای «مک‌ایلوت» طولانی‏مدت رانندگی می‏کنند یا در معرض تابش نورآفتاب هستند اما به این شکل دچار پیری پوست نمی‏شوند. پس مشکل ایشان چیست؟ مشکل این آقا جزو موارد نادر است. به همین دلیل هم عکس و شرح‏حالشان در یک مجله پزشکی منتشر شده است. البته مناطق آفتاب‏خیز با یکدیگر تفاوت دارند. به عنوان مثال در اروپا یا در شمال کشور خودمان، افراد در معرض آفتاب تندی قرار ندارند و در نتیجه در مقایسه با کسانی که در جنوب کشور یا در مناطق کویری کار یا زندگی می‏کنند، آسیب زیادی نمی‏بینند. همچنین از آنجا که در مناطق استوایی یا نزدیک به آن آفتاب عمودی و از بالا می‏تابد، کمتر به پوست صورت یا دست‏ها برخورد می‏کند و سقف خودرو به‌عنوان محافظ عمل می‏کند اما هرچه از مناطق استوایی دورتر می‏شویم، آفتاب مایل‌تر می‌تابد و مدت زمان بیشتری با پوست یک طرف صورت در تماس است هرچند که سقف بالای سر راننده است. ضمن اینکه مسیرهایی که رانندگان در آن رفت‌و‌آمد می‏کنند، متفاوت است. بسیاری از رانندگان مسیرهای شمالی- جنوبی و بسیاری دیگر مسیرهای شرقی- غربی را طی می‏کنند که این عامل نیز در میزان تابش نورآفتاب به پوست تاثیر دارد. میزان ساعت‌ کاری افراد هم در این زمینه بی‏تاثیر نیست. خیلی‏ها از طلوع خورشید تا غروب در معرض تابش نورآفتاب هستند و برخی هم ساعت‌های کمتری در مواجهه با آن قرار دارند. از همه مهم‌تر، استعدادهای ژنتیکی افراد و واکنش آنها نسبت به عوامل خارجی مانند نورآفتاب است که در انسان‏ها تفاوت دارد. قطعا استعداد ژنتیکی آقای «مک‌ایلوت» نقش مهمی در ایجاد این عارضه داشته است چه بسا ایشان همکاران دیگری هم داشته‏اند اما آنها به این مشکل مبتلا نشده‏ یا کمتر درگیر شده‏اند. ▪ اگر این آقا زودتر به پزشک مراجعه کرده بود، می‏توانست جلوی روند پیر شدن پوستش را بگیرد؟ بله، حتی اگر از ضدآفتاب‏های شیمیایی یا فیزیکی هم استفاده کرده بود، احتمال بروز مشکلاتش اگرچه صفر نمی‏شد اما به این حد هم نمی‏رسید. ▪ متاسفانه بسیاری از آقایان به‏خصوص قدیمی‏ترها علاقه‏ای به استفاده از کرم ضدآفتاب‏ ‏یا سایر کرم‏ها ندارند. توصیه شما به این افراد چیست؟ حتما باید از محافظ‏های فیزیکی مانند کلاه لبه‏دار استفاده کنند زیرا همین کار هم می‏تواند تا حد زیادی از بروز مشکل پیشگیری کند. ▪ برخی رانندگان تکه‏ای پارچه، دستمال یا حصیر را در مقابل شیشه کناری خودرو قرار می‏دهند تا از تابش مستقیم نورآفتاب به پوستشان جلوگیری شود. این کار تا چه حد اثر محافظتی دارد؟ استفاده از یک پارچه نازک به‌عنوان سدی در برابر تابش نورآفتاب معادل یک ضدآفتاب با درجه حفاظتی یا SPF ۷ است. با توجه به اینکه ملاک ما برای یک ضدآفتاب خوبSPF ۳۰ به بالاست، استفاده از پارچه نازک هر چند که از شدت تابش می‏کاهد اما محافظت کمی ایجاد می‏کند و اصلا کافی نیست. ▪ به جز رانندگان، چه افراد دیگری در معرض خطر تاثیر?های مخرب نورآفتاب بر پوستشان هستند؟ تمام کسانی که به هر شکلی در محیط باز و زیر تابش مستقیم خورشید کار می‏کنند، در معرض خطر پیری زودرس پوست، سرطان و سایر مشکلات پوستی قرار دارد. البته بسیاری از افراد ممکن است چنین مشاغلی هم نداشته باشند اما به‏طور متناوب در معرض تابش نورآفتاب قرار می‏گیرند. مثلا عادت دارند آخر هر هفته کنار دریا بروند، ماهیگیری کنند یا در دریا شنا کنند، به کوه بروند و... همه این کارها جزو عوامل پرخطر برای ابتلا به سرطان پوست محسوب می‏شوند اما آنچه در پیری پوست دخالت دارد، میزان تجمعی تابش یا مجموع میزان اشعه تابیده شده به پوست است که هرچه بیشتر شود، چین و چروک‏های پوست را هم بیشتر می‏کند و به نحوه تابش ارتباط چندانی ندارد. فرقی نمی‏کند فرد هر روز در معرض تابش نورآفتاب قرار گرفته یا یک روز در میان، هفته‏ای یک بار یا بیشتر. همه افراد باید توصیه‏ها را جدی بگیرند و خود را از تابش نورآفتاب محافظت کنند.