امروز دوشنبه 23 شهریور 1405

Monday 14 September 2026

رویکرد دینی شاهنامه


1401/08/01
کد خبر : 83288
دسته بندی : ثبت نشده
تعداد بازدید : 61 نفر
شاهنامه، اثر ارزشمند ملی ماست که با مطالعه و درونکاوی ژرف‌تر به این نتیجه می‌رسیم ‌‌دیدگاه فردوسی نسبت به مبدا آفرینش، معاد، جهان، انسان، سرنوشت و... عمدتا بر باورهای مذهبی‌اش استوار است، باورهایی که از «قرآن و حدیث» ریشه گرفته‌اند. شوربختانه در سال‌های قبل از انقلاب اسلامی، این دست رویکردها چندان مورد استقبال نویسندگان نبوده است. به دیگر سخن نگریستن به داستان های شاهنامه با استفاده از دانش علوم دینی، بتازگی مورد توجه قرار گرفته است، بنابراین عمق این دریا بسیار است و هنوز پژوهندگان تمام دُر آن را نیافته اند. گفتنی است از سال ۵۷ تا ۸۷ تعداد ۸۰۶ عنوان کتاب درباره فردوسی و شاهنامه نگاشته شده و تنها ۲۰ عنوان کتاب متعلق به این میدانگاه است. روح و رنگ اسلامی بویژه در بخش آغازین این تماشاگه راز دیده می شود، بنابراین بر ما مسلم می گردد فردوسی شیعه معتزلی است و از آموزه های متعالی قرآنی و مکتب اهل بیت (ع) سود جسته است. برای مثال مطابق این گفتار حضرت محمد (ص): «اول ما خلق الله العقل» فردوسی هم خرد را شالوده مطمئنی می داند: به نام خداوند جان و خرد/ کزین برتر اندیشه بر نگذرد به گفتار پیغمبرت راه جوی/ دل از تیرگی ها بدین آب شوی چنان که می بینیم، فردوسی خود را در فضایی اسلامی می دیده است و در ادامه کلام خویش می گوید: اگر چشم داری به دیگر سرای/ به نزد نبی و علی گیر جای چنان که قرآن می فرماید: «یا أیُّها الَّذین آمَنُوا استَجیبُوا ِللهِ وَ لِلرَّسولِ إذا دَعاکم لِما یُحییکم» (انفال، آیه ۲۴) » اما این گونه سخن گفتن از خاندان پیامبر در برابر محمود غزنوی شجاعت می خواهد؛ شجاعتی که تنها می توان در مردانی نظیر دِعبِل خُزاعی (قتل، ۲۴۶ هـ . ق) سراغ گرفت. همچنین در این اثر بزرگ به وضوح می توان گرایش برخی شاهان و شاهزادگان شاهنامه را به بی اعتباری جهان دید. شاهزادگانی چون ایرج، سیاوش و کیخسرو که با نقش و عملکرد های خود، این گرایش به بی اعتباری جهان را به اثبات می رسانند .کیخسرو به مدد نام خدا که قطعا روزها و شب ها در همه حال با خود آهسته زمزمه می کرد، توانست تمام دیوان را هلاک کند. او به حقیقت مصداق آیه ۳۷ سوره نور «رِجالٌ لاتُلهیم تجاره و لا بَیعٌ عن ذِکرِ اللهِ» است. نغز این که در نگرش شاهنامه، زمانی که سختی ها به انسان روی می آورد، باید نیایش خداوند را بجا آورد و هرگاه انسان شاهنامه از پروردگار خویش خواهشی دارد، سر و تن می شوید و سر را سوی آسمان می کند و حتی روی بر خاک می مالد. در داستان هفت خوان رستم، هیچ خوانی نیست که رستم مدح و ثنای خداوند را بجا نیاورده باشد. به جایی که تنگ اندر آید سخن/ پناهت بجز پاک یزدان مکن همچنین در داستان رستم و سهراب می خوانیم: اگر یار باشد جهان آفرین/ چو نعل سمندم بساید زمین زفتراک زین برگشایم کمند/ بخواهم از ایرانیان کین نژند طرفه این که شاهنامه از دریچه مسائل دینی مانند غنچه ای نشکفته است که هنوز سر در گریبان هزارتوی خود دارد و نیازمند نگاهی ریزکاوانه است.
گالری تصاویر

لینک کوتاه :
https://aftabir.com/index.php/article/show/83288
PRINT
شبکه های اجتماعی :
PDF
نظرات
جدیدترین اخبار ها
بروزترین اخبار ها
مطالب مرتبط

مشاهده بیشتر

با معرفی کسب و کار خود در آفتاب در فضای آنلاین آفتابی شوید
همین حالا تماس بگیرید