همۀ ما با خال های پوستی آشنا هستیم. این ضایعات رنگی هم از نظر سلامتی و هم از نظر زیبایی می توانند حائز اهمیت باشند.
رنگ، اندازه، شکل، محل و اجزای بافتی خال ها می تواند متفاوت باشد. خال عروقی و خال چربی هم وجود دارد امّـــا در این مقاله تمرکز ما برروی خال هایی است که بر اثر تجمع ملانین در قسمتی از پوست ایجاد می شوند.
بطور طبیعی در پوست سلولهایی وجود دارد به نام سلولهای رنگدانه ساز که کار آنها تولید رنگدانۀ پوست است. این رنگدانه باعث تیره تر شدن پوست و محافظت از پوست در مقابل اشعۀ نور آفتاب است. سلولهای رنگدانه ساز به طور یکنواخت در سرتاسر پوست پخش شده اند. اگر این سلولها بطورنابجا در نقطه یا قسمتی از پوست تجمع کنند ضایعه ای به رنگ قهوه ای یا سیاه حاصل می شود که به آن خال گفته می شود.
علت تجمع این سلولها در یک قسمت و پیدایش خال بوضوح مشخص نیست. بدون شک استعداد ژنتیکی نقش اصلی را دارد با این وجود دوران بلوغ، حاملگی و در معرض نور آفتاب قرار گرفتن از جمله عواملی هستند که ممکن است باعث تیره تر شدن و بزرگتر شدن خال و حتی ایجاد خال جدیدی شوند.
با افزایش سن خال ها معمولاً به تدریج کمی برجسته و بزرگتر و کم رنگ تر می شوند امّـــا این یک قانون کلی نیست و ممکن است بعضی از آنها ثابت مانده و یا حتی با گذشت زمان برطرف شوند.
اکثر خال ها بدون عارضه هستند و مشکلی ایجاد نخواهند کرد و فقط از منظر زیبایی حائز اهمیت هستند امّــا بعضی از خال ها قابلیت سرطانی شدن را دارند. عواملی که احتمال بدخیم شدن خال را افزایش می دهند عبارتند از:
- بزرگتر از۲۰ سانتیمتر بون قطر خال مادرزادی
- تغییر اندازه، شکل و رنگ خال . البته این تغییرات همیشه نشاندهندۀ سرطانی شدن خال نیست به نحوی که به طور نرمال در هنگام بلوغ و حاملگی ممکن است شاهد تغییراتی در اندازه، شکل و رنگ خال باشیم .
- پیدایش خارش، التهاب و خونریزی در خال
خال ها را براساس زمان پیدایش آنها می توان به دو دستۀ مادرزادی و اکتسابی تقسیم کرد.
خال ها مادرزادی: حدود یک درصد نوزادان با خال به دنیا می آیند که ممکن است به هنگام تولد بسیار کم رنگ باشند و لذا دیده نشوند. اندازۀ خالهای مادرزادی کاملا متفاوت است. ممکن است خیلی کوچک باشند و یا ممکن است بسیار بزرگ باشند و قطری بزرگتر از ۲۰ سانتیمتر نیز داشته باشند. چون نسبت رشد سطح پوست نوزاد بیشتر از خال می باشد ممکن است بنظر برسد که با رشد نوزاد خال آنها در حال کوچک شدن است. در دوران بلوغ ممکن است این خال ها پررنگ تر شوند. احتمال سرطانی شدن خال های مادرزادی بیشتر از خال های اکتسابی است . اگر اندازۀخال مادرزادی بزرگ باشد والدین باید از همان ابتدا نوزاد را نزد متخصص پوست برده و در مورد برداشتن ضایعه از ایشان راهنمایی بگیرند امّــا اگر خال مادرزادی خیلی بزرگ نباشد فقط باید تا سن بلوغ آنرا تحت نظر بگیرند. چنانچه رنگ یا اندازۀ آن تغییر کرد لازم است به پزشک مراجعه نمایند در غیر اینصورت فرد بعد از بلوغ در صورت تمایل می تواند برای برداشتن آن اقدام کند.
خال های اکتسابی: اکثریت خال ها جزو این گروهند. از دوران ۴-۵ سالگی ظاهر می شود و بعد از ۳۵ سالگی احتمال ظاهر شدن آن کمتر می شود. هر چند به هنگام تولد وجود نداشته اند امّــا استعداد ژنتیکی در پیدایش آنها دخیل است. از نظر ظاهری به سه شکل صاف، برجسته و گوشتی دیده می شوند . احتمال بدخیم شدن خال های اکتسابی بسیار کم است و برداشتن آنها عمدتاً بخاطر زیبایی انجام می شود.
بعضی از ضایعات پوستی ممکن است با خال اشتباه شوند. کک و مک و کراتوز سبورئیک دو ضایعۀ شایعی هستند که بعضی از مردم ممکن است به اشتباه آنها را خال تلقی کنند. کک و مک از نظر ظاهر شبیه خال سطحی است امّـــا تفاوت هایی بین آنها وجود دارد:
اولاً: سایز کک و مک کوچک است به نحوی که بعید است اندازۀ کک و مک از چند میلیمتر بیشتر باشد.
ثانیاً نور آفتاب باعث تیره تر شدن رنگ کک و مک می شود لذا در تابستان کک و مک پر رنگ شده و در زمستان که آفتاب کمتر است ممکن است کک و مک کم رنگ شود به نحوی که قابل رویت نباشد. نکتۀ سومی که باعث افتراق کک و مک از خال است محل آنهاست. خال در هر جایی از بدن ممکن است ظاهر شود امّــا کک ومک در سر و صورت و پشت گردن که در معرض آفتاب قرار دارند دیده می شود. آخرین وجه تمایز آنها این است که کک و مک نزد افرادی که پوست روشن دارند شایع است ولی خال در همۀ تیپ های پوستی دیده می شود.
گاهی اوقات بر روی تنه و صورت افراد مسن ضایعات قهوه ای رنگ برجستۀ زگیل مانندی ظاهر می شود که خال نیستند و نام آنها کراتوز سبورئیک است. از خصوصیت این ضایعۀ پوسته ریزی آن است. کراتوز سبورئیک غیر مسری است خطری نداشته و نیاز به درمان ندارد ولیکن در صورت تمایل بیمار فقط به منظور زیبایی می توان آن را برداشت.
● برداشتن خال ها
به دو دلیل ممکن است لازم باشد که خال برداشته شود:
وقتی که نگران پیدایش تغییرات بدخیمی در خال باشیم. همانطور که قبلاً توضیح دادم در مواردی که اندازه خال مادرزادی بزرگ باشد و یا اینکه خال دچار تغییر اندازه یا رنگ شده باشد و یا دچار علائمی مثل خارش، سوزش، زخم و خونریزی شده باشد لازم است که فرد به پزشک مراجعه نماید.
امّــا در اکثر موارد افراد از منظر زیبایی جهت برداشتن خال های صورت مراجعه می نماید.
تکنیک های مختلفی از جمله کوتر ، کرایو، شیوکردن، رادیو فرکانسی، لیزر و جراحی برای برداشتن خال ها وجود دارد که انتخاب نوع تکنیک به عوامل متعددی از جمله اندازه و نوع ضایعه، تجربۀ جراح و همچنین هدف از برداشتن ضایعه وابسته است. روشن است که در مواردی که شک به بدخیمی داریم باید از روشی استفاده کنیم که بعد از برداشتن خال قادر باشیم نمونۀ قابل اعتمادی را جهت بررسی پاتولوژیکی به آزمایشگاه ارسال کنیم.
اگر خال در نواحی مقعر و گود صورت باشد جای برداشتن آن باقی نمی ماند اما اگر در نواحی برجسته صورت باشد ( مثلا روی بینی) در این صورت احتمال اینکه اسکار برداشتن خال قابل رویت باشد وجود دارد از نظر سنی محدودیتی برای برداشتن خال ها وجود ندارد.
اگر خال با جراحی برداشته شود ممکن است جای آن مختصری باقی بماند که البته از منظر زیبایی خیلی بهتر از خود خال خواهد بود. در این صورت لیزر برای برطرف کردن اسکار جراحی سودمند است.
لیزر در پوست کاربرد فراوانی دارد که می توان به کاربرد آن برای برداشتن موها زائد، جوانسازی پوست اشاره کرد . هر چند لیزر برای کک و مک سودمند است و همچنین برای خال های ریز خوب است امّــا برای برداشتن خال انتخاب اول نیست.
در مواردی که هدف از برداشتن خال فقط زیبایی است دستگاه رادیو فرکانسی کهRF هم نامیده می شود بسیار مفید است. می توان از این دستگاه برای برداشتن ضایعات همسطح یا برجستۀ پوست کمک گرفت بدون اینکه اسکاری بر جای بگذارد.
بدنبال برداشتن خال با RF یا لیزر محل آن ابتدا قرمز و سپس صورتی شده و در عرض ۳-۴ هفته رنگ صورتی هم کم رنگ و به تدریج محو می شود.
برای جلوگیری از عود اگر خال به طریقه جراحی برداشته می شود جراح سعی می کند که علاوه بر خال حاشیه ای از بافت ظاهراً نرمال را هم بر دارد. در مواردی که از دستگاههای لیزر، رادیوفرکانسی یا کوتر جهت برداشتن خال استفاده می شود نیز احتمال عود خال وجود دارد که در این صورت لازم است مجدداً خال عود کرده برداشته شود.
