● در فصل حساسیتم عکس نمیگیرم!
سیزده به در ۸ سال پیش برای اولین بار دچار حساسیت فصلی شدم. از آن زمان دیگر عید نوروز و هوای بهاری برای من چندان هیجانانگیز نیستند. هر سال به محض اینکه سوز و سرمای زمستان تمام میشود، اولین عطسهها و علایم حساسیت فصلی سراغم میآید. بعد از ۳-۲ سال از اولین تجربه حساسیت فصلی، هر سال علایم حساسیتم افزایش یافت. حالا عطسههایم چنان پرصدا و پیدرپی شده که ناگهان نیمتنهام را با شدت به جلو پرتاب میکند و باعث درد عضلانی در ناحیه سینهام میشود. تکرار بیوقفه این عطسهها فرصت دم را هم از من میگیرد. در این حالت بعضی اطرافیان با تمسخر به من میگویند آرامتر عطسه کنم! این رفتار مرا آزار میدهد زیرا عطسه قابل مهار نیست و اگر بخواهم آن را نگه دارم، واقعا احساس میکنم عضلات قفسه سینهام در حال انفجار هستند.
علایم حساسیت، حضور در محیط کار و دانشگاه را برایم سخت میکند. در بیشتر روزها به دلیل تلاش مکرر برای خالی کردن بینی، مخاط بینیام زخم میشود و گاهی خونریزی میکند. استفاده از دستمال برای پاک کردن آبریزش بینی هم باعث تحریک و زخم پوست روی بینی و بالای لبم میشود. مشکل دیگرم، سوزش چشمها و گلو است و حساسیت باعث تورم شدید پلکها و بینیام میشود و ظاهرم را واقعا زشت میکند.
در این مواقع بینیام بهشدت خارش دارد و مالش بافت بینی از بیرون برای تسکین خارش، تورم آن را بیشتر میکند. اوایل به محض شروع عطسههای شدید پزشک عمومی برایم بتامتازون تجویز میکرد و ظرف چند ساعت خوب میشدم اما در ۲-۱ سال اخیر دیگر از داروهای ضدحساسیت و کورتونی مصرف نمیکنم زیرا شنیدهام این داروها سیستم ایمنی را سرکوب میکنند و میتوانند باعث ابتلا به بیماریهای خودایمنی شوند.
دیگر بعد از اولین عطسههای حساسیت فصلی ماسک میزنم و کمتر عطسه میکنم اما صورت، بینی و چشمهایم همچنان متورم میماند و آبریزش، سوزش و خارش هم که وجود دارد. نکته دیگر اینکه تاثیر این مشکل روی چهرهام به اوایل بهار محدود نمیشود و در طول سال گاهی پلکهایم باد میکنند. از طرفی در اثر مصرف مواد آرایشی یا سفر به مناطق مرطوب و پرگل و گیاه هم دچار تورم صورت، خصوصا در ناحیه بینی و پلک میشوم بهطوری که ترجیح میدهم در مناطق خوش آبوهوا و سرسبز اصلا عکس یادگاری نگیرم.
● نگاه متخصص پوست
آفتاب و آرایش، آلرژی را بدتر میکنند
دکتر امیرهوشنگ احسانی
دانشیار دانشگاه علوم پزشکی تهران
هیستامین میتواند باعث قرمزی، خارش و تورم پوست بهخصوص در ناحیه چشم و بینی و مخاط بینی شود. از طرفی تماس بیش از حد دستمال کاغذی هم پوست این نواحی را بیش از پیش تحریک میکند و نوعی حساسیت ثانویه بهوجود میآورد. خانم سعیدی باید ضمن مصرف دارو، ناحیه چشم و بینی و مخاط بینی را با پمادهای آنتیباکتریال آغشته کنند تا با رطوبت، جلوی خشکی مخاط و پوست و خونریزی گرفته شود. برای پیشگیری از تاثیر دستمال هم میتوانند پارچههای نرم را مرطوب کنند و بینیشان را با آن پاکیزه نگه دارند. افراد دچار حساسیت تا رفع کامل علایم حساسیت، نباید از مواد آرایشی استفاده کنند زیرا در این زمان پوست ملتهب است و مواد آرایشی میتوانند باعث بروز حساسیت ثانویه شوند. مالیدن شدید چشم، بینی یا لب برای تسکین خارش هم باعث تحریک سلولهای ناحیه و افزایش تولید ملانین میشود و رسوب ملانین در چشم ناحیه حدقه چشم را تیره میکند و این تیرگی تا حدود ۳-۱ ماه ماندگار است.
از سوی دیگر، تماس مواد حساسیتزا - فراوردههای گیاهی یا مواد معلق و فلزات سنگین هوای شهرهای آلوده- با پوست افراد مستعد حساسیت میتواند باعث ایجاد درماتیت تماسی شود و نور آفتاب نیز التهاب، قرمزی و پوستهریزی ناشی از حساسیت را تشدید میکند.
● دکتر علیرضا سالکمقدم
عضو هیات علمی دانشگاه علومپزشکی تهران
حساسیت فصلی تهرانیها تقصیر چنار است!
▪ آیا مواد حساسیتزا میتوانند اثر یکدیگر را در بدن افزایش دهند؟بله، مثلا حساسیت به گردهافشانی چنار در فصل بهار و حساسیت به خوردن گردو یا حساسیت به ذرات آلوده موجود در هوای شهرهای بزرگ میتوانند مجموعهای از علایم حساسیت را ایجاد کنند که شاید برخی از آنها در حساسیت به یک عامل ایجاد نشود.
▪ توصیه شما به خانم سعیدی چیست؟خانم سعیدی باید ابتدا برای انجام آزمایشهای تخصصی حساسیت مراجعه کنند تا مشخص شود به چه موادی حساسیت دارند. مثلا یکی از مهمترین مواد آلرژیزا در تهران، درخت چنار است. اگر مشخص شود به این گیاه حساسیت دارند، میتوانند در زمان گردهافشانی چنار به شهرهایی بروند که تعداد این درخت در آنها زیاد نیست.: خانم سعیدی دیگر برای درمان حساسیتشان به پزشک مراجعه نمیکنند و فقط جلوی ورود مواد حساسیتزا به سیستم تنفسیشان را میگیرند؛ آیا این شیوه مقابله با بیماری درست است؟نه، درمان بیماری فقط سرکوب عامل بیماری نیست بلکه مهار واکنشهای بدن نیز در روند مقابله با بیماری موثر است. بیتوجهی به واکنشهای ناشی از ابتلا به یک بیماری باعث تاثیر این واکنشها بر سایر مکانیسمها و ارگانهای بدن میشود. مثلا اگر قندخون بالا کنترل نشود، فرد دچار مشکلات بینایی، قلبی-عروقی و... هم خواهد شد. با وجود اینکه ژن ایجادکننده بیماری پس از درمان هم در بدن فرد فعال میماند اما داروها با مهار علایم حساسیت میتوانند از تاثیر آنها بر عملکرد سایر قسمتهای بدن پیشگیری کنند. البته گاهی ژنهای ایجادکننده حساسیت به مرور زمان غیرفعال و علایم بهبود مشاهده میشود.
▪ خانم سعیدی تا به حال فقط به پزشک عمومی مراجعه کردهاند. این مراجعه نکردن به متخصص در بهبود نیافتن ایشان تاثیر نداشته است؟درمانهایی که تا به حال برای این خانم انجام شده، شاید علایم آزاردهنده را بهطور موقت برطرف کنند اما هنوز مادهای که به آن حساسیت دارند، شناخته نشده و درمان موثری نبوده است. در حالی که بیتوجهی به درمان حساسیت میتواند باعث افزایش و شدت واکنشها در بدن شود. مثلا اگر ابتدا فقط آبریزش و سوزش وجود داشته، بعد از مدتی عطسه هم شروع میشود اما دارو درمانی نهتنها واکنشهای حساسیتی بدن را مهار میکند، بلکه به مرور زمان باعث کاهش آنها هم میشود. فقط یک متخصص میتواند با انجام آزمایشهای مخصوص نوع ماده حساسیتزا را تشخیص و در صورت نیاز واکسیناسیون انجام دهد. واکسیناسیون ضدحساسیت در بیمارستانهای آموزشی وزارت بهداشت و درمان هم انجام میشود و هزینه چندانی ندارد.
▪ علت عطسههای شدید این خانم چیست؟عطسه یک واکنش دفاعی بدن است و غیرارادی بروز میکند. این واکنش حالتی انفجاری دارد تا بتواند مواد وارد شده به مجاری تنفسی را بیرون براند. مهار عطسه نه تنها باعث باقی ماندن مواد خارجی در مجاری تنفسی میشود بلکه با بستن راه خروج هوای پرفشار، تمام فشار انفجاری عطسه را به خود مجاری تنفسی منتقل میکند و باعث آسیب آن میشود.
● پرسش از ایمونولوژیست
دکتر عباس آزادمهر
عضو هیأتعلمی
دانشگاه علوم پزشکی قزوین
چگونه از حساسیت فصلی پیشگیری کنیم؟
▪ چرا برخی افراد دچار حساسیت فصلی میشوند؟سیستم ایمنی بدن باید با میکروبهای بیماریزا و سرطان مبارزه کند ولی گاهی به موادی که بیماریزا نیستند هم واکنش نشان میدهد و حساسیت ایجاد میشود. حساسیت انواع گوناگونی دارد؛ تنفسی، پوستی، گوارشی، فصلی و... از آنجا که میزان گردهافشانی گیاهان در فصل بهار بیشتر از فصول دیگر است، معمولا بیشتر افراد در بهار دچار این مشکل میشوند.
▪ واکنشهای حساسیتی در بدن چگونه ایجاد میشوند؟هنگامی که ماده حساسیتزا برای اولین بار به بدن فرد مستعد حساسیت وارد شود، بدن واکنشی نشان نمیدهد بلکه ابتدا گیرندهای مخصوص این ماده را میسازد. از این به بعد، گیرندههای ماده حساسیتزا آمادهاند تا به محض ورود آن ماده به بدن، مواد حساسیتزایی مانند هیستامین و هپارین ترشح کنند و اگر ماده یا گیاه حساسیتزا در خانه فرد باشد، فرد با هر تماس دچار این مشکل میشود ولی گاهی مواجهه با این ماده یا گیاه سالها بعد از نخستین برخورد با آن اتفاق میافتد و نشانههای حساسیت بروز میکنند.
▪ مثلا چه نشانههایی؟آبریزش، خارش و قرمزی بینی یا چشمها، سرفه، عطسه و تنگینفس از شایعترین علایم حساسیت فصلی هستند که معمولا باعث آزار فرد و مختل کردن فعالیتهای روزمره او میشوند.
▪ راهی برای جلوگیری از بروز این علایم وجود دارد؟
بهترین راه پیشگیری از حساسیت فصلی، دوری از مواد حساسیتزاست بنابراین افراد دچار حساسیت بهتر است صبح زود و غروب از خانه خارج نشوند، در فصل بروز حساسیت پنجره خانه یا خودروشان را باز نگذارند، کفش و لباسی که بیرون از خانه پوشیدهاند، مخصوصا اگر با آن در پارک، باغ، مزرعه و دشت بودهاند، خارج از خانه دربیاورند و بعد از ورود به خانه دوش بگیرند تا مواد حساسیتزا از بدنشان زدوده شود، از تصفیهکنندههای هوا، ماسک فیلتردار و عینک برای پیشگیری از بروز علایم استفاده کنند، ۲ هفته قبل از گردهافشانی داروهایی مثل کرومولین سدیم مصرف کنند و از موادی مثل مواد شیمیایی، عطرها و مواد غذایی حساسیتزا بپرهیزند. درمان حساسیت فقط با مراجعه به کلینیک تخصصی درمان حساسیت امکانپذیر است و معمولا با این کار طی دوره ۵-۳ ساله، حساسیت فرد به کلی برطرف خواهد شد.
▪ کدام عوامل محیطی میتوانند فرد دارای ژن حساسیت را به حساسیت مبتلا کنند؟استرس، شیوه زندگی و تغذیه تاثیر مهمی در ابتلا به حساسیت دارند. از طرفی تحقیقات ثابت کرده مصرف مواد غذایی حاوی ترکیبهای مصنوعی و نگهدارندههای شیمیایی نیز باعث ابتلا به حساسیت میشود بنابراین باید از مصرف کنسروها، فستفودها، کالباس و سوسیس و هرآنچه بیشاز حد فرآوری شده و حاوی مواد نگهدارنده است، خودداری کرد. افراد مستعد مبتلا به حساسیت، بهتر است شهرهایی با هوای پاکتر را برای زندگی?شان انتخاب کنند تا احتمال ابتلای فرزندشان به این مشکل کمتر شود.
