اندر حکایت جمعیت و زیراکس و زلزله

شاید ترکیب جمعیت و زیراکس و زلزله قدری نامانوس به نظر آید و خواننده ربط وثیق و دقیق این واژه ها را در نیابد. شاید هم ترکیبی طنز گونه باشد لذا ارتباط آن را به شکلی کوتاه بیان می کنم; ممکن است به نظر شما هم مرتبط باشند. چندی است تیتر روزنامه ها بحث شیرین زلزله تهران! پیش بینی حدود تلفات، آموزش های پیشگیرانه و سرانجام این سخن مهم رئیس جمهور است که حدودا ۵ میلیون نفر در تهران اضافه هستند و بایستی رخت خویش برکنده ورحل اقامت در دیار دیگری و شهر دیگری افکنند. منابع دولتی نیز چندی است از چگونگی انتقال پاره ای شرکت های دولتی وزیر مجموعه های آنها خبر می دهند (که حتی تا حد آئین نامه نیز پیش رفته است)، به هر جهت گویی بحث انتقال جمعیت تهران برای دولت بسیار جدی است; شاید خبری مهم پس از بحث هدفمند کردن یارانه ها. البته ما نیز امیدواریم بشود و بتوانند و درختم به خیر شدن آن نیز موفق گردند و کاهش جمعیت تهران در حد شعاری مقطعی و دوره ای باقی نماند، این سخن از هر زاویه و نگاهی که مورد نظر کارشناسان و اصحاب رسانه قرار گیرد و اهل سیاست از هر جناحی که بدان بنگرند در طرح نکته ای که قصد نگارنده است چندان تفاوتی ایجاد نمی کند. به گمان نگارنده این سخن درست و منطقی است و تهران از حیث جمعیت به مرز اشباع رسیده است. چندی پیش که به قصد عزیمت به دانشگاه به سوی تجریش می رفتم مدتی کوتاه درمیدان تجریش ایستادم و به رفت و آمد مردم شتابان و دوان نگاهی دقیق تر انداختم. صبح بود و هر کسب به دنبال کاری می رفت. قطعا در یک محیط خلوت تر نیز مردم برای کارهای روزانه از خانه بیرون می زنند و این البته عرف زندگی زمینی انسانی است و قاعده ای در هر منطقه جغرافیایی از زمین. اما به موازات آن نکته دیگری توجهم را جلب کرد: «ارتباط زیادی جمعیت و بی قدرشدن انسان و کم رنگ شدن توجه به ظرایف و لطایف موجودی به نام انسان». ناگهان به یاد پدیده زیراکس افتادم. شاید برای همه به ویژه آنها که با قلم و کتاب و نوشتار سروکار دارند، این نکته قدری ملموس تر باشد. وقتی انبوهی از اوراق و نوشته ها را برای زیراکس ارائه می کنیم، عموما هم ما به سرعت بر دستگاه می نگریم تا هرچه زودتر روشن شده و کارتمام شده و زیراکس اوراق خود را تحویل بگیریم. مرحله بعدی تنظیم اوراق است. ابتدا برای تنظیم اوراق تحویلی با دقت نگاه می کنیم که درست قرار گرفتن کلمات، پررنگ بودن جوهر، قاب بندی صفحات و سایر نکات زیباشناسانه رعایت شده باشد.این دقت تا برگ های اول و دوم و اگر خیلی دقیق باشیم تا صفحات ۱۰ الی ۱۵ نیز ممکن است صورت پذیرد اما پس از آن کاغذ زده می شویم و تنها شکل فیزیکی اوراق را می بینیم. حتی به شماره صفحات نیز کم توجه می شویم و کم کم خسته شده و بر آن می شویم که هرچه زودتر اوراق را تحویل گرفته، پول آن را بپردازیم و بیرون بزنیم. در واقع انبوهی اوراق و یک شکلی آنها، «دقت را خسته و فرسوده می کند و دقتمان بی رمق می شود. دقیقا زمانی که در میان یک جمعیت انبوه نیز قرار می گیریم، همین احساس به ما دست می دهد. انبوهی جمعیت نیز شبیه زیراکس انسان است.وقتی صبح از خانه بیرون می زنیم، اولین، دومین یا چند نفری را که تا سرکوچه می بینیم با دقت برانداز می کنیم. شکل انسانی آنها، زیبایی، لطف و صفای گفتار، نوع پوشش لباس، مرتب بودن و آراستگی آنها را می بینیم، اما به محض پا گذاشتن به خیابان های اصلی و پرازدحام، تنها توده هایی از پیکره انسانی می بینیم که لا به لا ی هم وول می خورند و هر کس تنه زنان قصد دارد زودتر و سریعتر رد شود و به کار خود برسد. در یک کلا م درمیان جمعیت انبوه وجه انسانی وزیباشناسانه آدمی حذف می شود و دچار پدیده آدم زدگی می شویم، زن بودن، مرد بودن، بچه بودن، میانسال بودن، زیبابودن،زشت بودن، لا غر یا چاق بودن، هیچ صفتی دیگر توجهمان را به خود جلب نمی کند. یادمان می رود که به ابعاد انسانی همدیگر دقت کنیم. به همدیگر نگاه نمی کنیم، به سخنان همدیگر گوش نمی دهیم، در تاکسی و وسایط نقلیه عمومی روی از همدیگر برمی گردانیم، به نحوه لباس پوشیدن، زیبایی، لطف و صفای همدیگر توجهی نداریم، اصلا همدیگر را نمی بینیم. تنها سعی می کنیم از انسان های پیرامون خود فرار کنیم. از حضور انسانها در اطراف خود رنج می بریم. دقیقا به جای آن که آدم های پیرامون ما، ما را خوشحالتر کنند ما را منزوی تر می کنند.پارادکس تنهایی در میان جمعیت و این پارادکس نتیجه تلخ زیادی بیش از حد جمعیت است. شاید برای خلا صی از این انبوهی شتابزده و کلا فه کننده است که حتی ممکن است مسوولین دست به دامان پدیده های طبیعی همچون زلزله شوند، تا شاید خوف و ترس ناشی از آن اندکی این جماعت سردرگریبان و شلوغ تهران را بترساند و برماند تا شاید این پایتخت خسته را از شر این جماعت انبوه برهاند.